ΓΙΑΝΝΑΚΟΣ ΤΖΕΛΕΠΗΣ εκ Θετταλομαγνησίας

ΓΙΑΝΝΑΚΟΣ ΤΖΕΛΕΠΗΣ εκ Θετταλομαγνησίας

Μια φορά κι ένα καιρό ήταν αγωνιστής του 1821, ξεκίνησε από το Πήλιο, πάλεψε για λευτεριά, γλίτωσε παρά τρίχα την ζωή, έγινε πρώτος οικιστής του Πειραιά. Στην αρχαία εποχή, στους αποικισμούς συνήθιζαν να δίνουν το όνομα του πρώτου αποικιστή στην πόλη, που ίδρυαν. Για αυτό, όταν ακούτε στα ρεμπέτικα «Στου Τζελέπη στον Περαία» ή όταν ταξιδεύετε και το πλοίο αναχωρεί από την Ακτή Τζελέπη, μη λησμονείται: Μνημονεύεται ο Γιαννακός Τζελέπης, εκ Θετταλομαγνησίας, παλιός μας πρόγονος, Βολιώτης, που πρώτος  πάτησε το πόδι στο μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας, στην νεότερή του ιστορία.  Στο έμμετρο επιτύμβιό του αναγράφεται μεταξύ άλλων:

«Εδώ εις τούτον, άνθρωπε, τον τάφον όπου βλέπεις

Κοιμάται, αναπαύεται, ο Γιαννακός Τσελέπης

Αφήσας την πατρίδα του Θετταλομαγνησίαν

Με σίδηρον ωπλίσθη,

Κ’ εις της επαναστάσεως την ζάλην την αγρίαν

Ενδόξως ηγωνίσθη.

Κατόπιν εις του Πειραιώς την γην οικοδομήσας

Πρώτος οικίαν εκλεκτήν,

Και μετά της συζύγου του ένδεκα χρόνους ζήσας

Διέπτρεπεν εις αρετήν». 

Πρώτοι οικιστές του Πειραιά, του περίφημου Πόρτο Δράκο, (θυμηθείτε το ρεμπέτικο του Ανέστου Δελιά: «Ζούλα σε μια βάρκα μπήκα/στην σπηλιά του Δράκου βγήκα») αναφέρονται οι Γιαννακός Τζελέπης με τα αδέλφια του Νικόλαο και ΑναστάσιοΑυγέρη) από την Μακρινίτσα Πηλίου. Ακολουθούν Ιωάννης Κατελούζος και Σπυρίδων Διπλάρης από την Αθήνα. Ψάξαμε στοιχεία για τους αδελφούς Τζελέπη στην τέως Κοινότητα Μακρινίτσας αλλά οι προσπάθειες απέβησαν άκαρπες, πέρασαν πάνω από 2 αιώνες και τα παλιά αρχεία έχουν καταστραφεί. Αυτονόητο ότι όποιος έχει στοιχεία και ντοκουμέντα είναι ευπρόσδεκτα για να συμπληρωθεί το ήδη αναιμικό βιογραφικό.

       Απεικόνιση της πειραιώτικης ακτής με το πανδοχείο Τζελέπη από το «Tour du Monde».

Ο Γ. Τζελέπης συμμετείχε στις μάχες του Πειραιά, πολέμησε γενναία στον Ανάλατο (Φάληρο) με τον Γεώργιο Καραϊσκάκη. Ηττημένοι οι Έλληνες στις 24 Απριλίου 1827 έφευγαν να σωθούν, κρύβονταν στις ερημιές του Πειραιά. Άλλοι εύρισκαν μισοκατεστραμμένες βάρκες και μπαίνανε ο ένας απάνω στον άλλο, να γλιτώσουν την σφαγή. Ορισμένοι έπεφταν στην θάλασσα, όπως ο Φινλανδός φιλέλληνας Αύγουστος Μύρμπεργκ, που από το Τουρκολίμανο έπεσε στο κύμα και όπως ήταν δεινός κολυμβητής, έφθασε στα ελληνικά πλοία σε μια τεράστια απόσταση, στο στενό ανάμεσα Πειραιά και Σαλαμίνας.  Στα «Απομνημονεύματά» του ο Γιάννης Μακρυγιάννης γράφει για τις τραγικές εκείνες στιγμές: «Στάθη ο Νικήτας έξω κι ο Γενναίος κ’ εγώ με την αράδα και βαρκαρίσαμεν τους ανθρώπους. Μπαίνουν μέσα εις την φελούκα πολλοί, βούλιαγε μ΄ όλους τους ανθρώπους». 

Ανάμεσά τους ο Γιαννακός Τζελέπης, που λέγεται ότι, όπως άλλοι αγωνιστές, έκανε όρκο, υποσχέθηκε να επιστρέψει. Το πραγματοποίησε δυο χρόνια αργότερα και οικοδόμησε στην έρημη ακτή (1829) σπίτι. Στο ισόγειο λειτουργούσε πανδοχείο. Η ξύλινη οικίαν εκλεκτήν ήταν στην πλατεία Καραϊσκάκη (τα περίφημα Λεμονάδικα), στο σημερινό Μέγαρο Γιαννουλάτου. Το 1832 ο Πειραιάς είχε 35 κατοίκους! Το 1838 το σπίτι γκρεμίζεται, χτίζεται πανδοχείο και κάτω καφενείο, που λειτουργούν ως το 1860. Εις τον Τύπον της εποχής αναφέρεται ότι ο ποιητής Γεώργιος Παράσχος (αδελφός του Αχιλλέα) πήγαινε «συχνά εις τον Πειραιά και ερρόφα ηδυπαθώς τον ναργιλέ του εις το Καφενείον Τζελέπη». Σύμφωνα με άλλη εκδοχή το πανδοχείο Τζελέπη γκρεμίζεται μετά το 1862, αν υπολογιστεί ότι τότε δημοσιεύεται άρθρο και απεικόνισή του στο γαλλικό περιοδικό «Tour du Monde».

                            

           Δεξιά: Έγγραφο του Βασιλικού Οικονομικού Επιτρόπου (13 Δεκεμβρίου 1833), καλείται  ο Γ. Τζελέπης να λάβει

             μέρος σε δημοπρασία ως αποζημίωση για το γκρέμισμα του σπιτιού του σύμφωνα με το Πολεοδομικό Σχέδιο 

                          Πειραιά. Αριστερά: Πωλητήριο συμβόλαιο του κτήματος Τζελέπη, 28 Νοεμβρίου 1883.

                                                                          (Ιστορικό Αρχείο Δήμου Πειραιά).

Γεγονός είναι ότι το καφενείο όπως και το πανδοχείο του Τζελέπη γνώρισαν ημέρες δόξας ειδικά μετά την έκδοση Βασιλικού Διατάγματος, που καθόριζε ως πρωτεύουσα την Αθήνα (εκδόθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου του 1834, με ημερομηνία εφαρμογής την 1η Δεκεμβρίου του ίδιου έτους). Τότε ξεκίνησαν πυρετώδεις ετοιμασίες από επιτροπή, που είχε αποστολή την εγκατάσταση στην πρωτεύουσα των δημοσίων υπηρεσιών και των μελών της βασιλικής οικογένειας. Τέτοιες αποστολές κρατικών υπαλλήλων ειδικά την περίοδο των βροχών του χειμώνα ήταν συχνές. Διέμεναν στα δωμάτια του Τζελέπη, καθώς η χωμάτινη διαδρομή προς την Αθήνα ήταν απρόσιτη στις άμαξες, ελώδης και γεμάτη από τα νερά των βροχών. Οι διάφορες περιγραφές των διανυκτερεύσεων μας δίνουν πρόχειρη εικόνα του πανδοχείου του Γ. Τζελέπη. Μικρά, σκοτεινά δωμάτια, γεμάτα από υγρασία, όχι ιδιαιτέρως καθαρά, που για να ανέλθει κάποιος σε αυτά, θα έπρεπε να κάνει χρήση μιας μικρής ξύλινης σκάλας, που διαρκώς έτριζε.

Το έμμετρο επιτύμβιο, αποδίδεται στον Γεώργιο Παράσχο,. Σημειώνεται ότι    μόνο στο Επιτύμβιο αναφέρεται Τσελέπης..

Κατά άλλη, πολύ μεταγενέστερη εκδοχή, με την μεταφορά της πρωτεύουσας στην Αθήνα, ο Σταμάτης Ιωάννου, επίσης από τους πρώτους οικιστές του Πειραιά, νοίκιασε το 1834 το μαγαζί του Γιαννακού Τζελέπη: «Μεταβήκαμεν εις Πειραιά τω έτει 1834 (20 Οκτωβρίου) και ενοικιάσαμεν το μαγαζίον του Ιωάννη Τζελέπη, όπου τότε μόνο εκείνο ήταν εις Πειραιά, και επετύχαμεν λαμπρόν εμπόριον εις αυτόν τον χρόνον εις Πειραιά». (Λουκία Δρούλια: «Παράλληλα στον αγώνα του ‘21», περιοδικό «Εποχές», Ιούνιος 1964). Ο Γιαννακός Τζελέπης ήταν μεταξύ των 41 κατοίκων του Πειραιά, που την 25η Οκτωβρίου 1835 υπέγραψαν αναφορά προς την κυβέρνηση ζητώντας την ίδρυση ανεξάρτητης δημοτικής αρχής για την επίλυση των προβλημάτων τους.

              Ο τάφος του Γιαννακού Τζελέπη στην Ανάσταση του Πειραιά. 

Ο Γιαννακός Τζελέπης απεβίωσε στις 23 ή 24 Μαΐου 1843. Ήταν παντρεμένος με την Φλωρού, που πέθανε 14 Αυγούστου 1840 ή 1842.  Αργότερα, μετά τον θάνατο και της  Φλωρούς Τζελέπη, το ποίημα συμπληρώθηκε με δύο στίχους ακόμα, οι οποίοι κατά τον Μπάμπη Άννινο εγράφησαν από γνωστό λόγιο της εποχής  έναντι γενναίας αμοιβής, πλην δεν τον κατονομάζει. Πάντως στο δημοσιευμένο στο περιοδικό Εστία επιτύμβιο υπάρχει μόνο ο δεύτερος στίχος:

«Εν μέσω τόπου χλοερού

Και η σύζυγός του η Φλωρού».

Ετάφησαν σε χωριστούς τάφους και αργότερα τα αδέλφια του Γιαννακού έφτιαξαν οικογενειακό μνήμα στον Άγιο Διονύσιο. Όταν το νεκροταφείο μεταφέρθηκε στην Ανάσταση Πειραιά φτιάχτηκε μνημείο του Γιαννακού και της Φλωρούς. Από το πρώτο μνήμα διασώθηκε μόνο η ταφική πλάκα. Ο Δημήτρης Φερούσης στην μεταγενέστερη μυθιστορία του «Πειραιάς, θρύλος και κληρονομιά» (Αστέρας, 1990)  θεωρεί τον Τζελέπη «λιγόλογο και μετρημένο άνθρωπο, με μέτριο ανάστημα και σωστό, γεροδεμένο κορμί. Τα μάτια του ήταν έξυπνα γεμάτα σπιρτάδα και φως». Μάλλον  το πορτρέτο φιλοτέχνησε η φαντασία τού συγγραφέα.

 Και η αναφορά στα ερείπια του καφενείου Τζελέπη, «Παρθενών» 1871.

Η παραλία που κάποτε ο αγωνιστής του 1821 Γιαννακός Τζελέπης οικοδόμησε την πρώτη λιθόκτιστη κατοικία, έγινε ονομαστή, όταν χρόνια αργότερα άρχισαν να δένουν βάρκες σχηματίζοντας ατέλειωτες σειρές. Ανέμεναν την έλευση πλοίων και μόλις έπιαναν σήμα από το σηματογράφο τού λιμανιού, οι βαρκάρηδες κωπηλατούσαν να προλάβουν, να παραλάβουν τους επιβάτες, καθώς τα πλοία τότε δεν μπορούσαν να πιάσουν προβλήτα. Με τα χρόνια, όταν στο λιμάνι έγινε η απαιτούμενη εκβάθυνση τα πλοία, έριχναν απευθείας κλίμακα στην προβλήτα και οι βαρκάρηδες κατέστησαν ανενεργοί. Υμνήθηκαν, όμως, αυθεντικά από το ρεμπέτικο τραγούδι, όπως και η ακτή Τζελέπη, που φέρει το όνομα του πρώτου οικιστή της.

 

Πρώτη περιληπτική δημοσίευση εφημερίδα ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ του Βόλου

 Κυριακή 17 Δεκεμβρίου 2023.