Η ρωμαλέα επιστροφή του Γιώργου Μεράντζα

Η ρωμαλέα επιστροφή του Γιώργου Μεράντζα

Ό,τι και να κάνετε τσάτσοι της ξενόδουλης εξουσίας μαζί με τα τσιράκια σας στην αποικία Γκραικυλία πάντα θα βγαίνουν ωραίοι δίσκοι (cd) και αρκετοί από αυτούς θα έχουν μοναδικά τραγούδια, θα τολμήσουμε να πούμε πολλά σύγχρονα αριστουργήματα. Η λαϊκή μούσα και στις τωρινές, όπως πάντα πολύτροπες μελωδικές εκδοχές θα παραμένει αισθητικά άρτια απαντοχή και ταξικά πολύτιμη-έστω υπόγεια σήμερα-έμπνευση. Δεν είναι λίγοι, ούτε οι δίσκοι, ούτε τα εξαιρετικά άσματα. Άλλο ζήτημα αν δεν προβάλλονται, υπάρχει απόλυτη σιωπή στα ραδιοτηλεοπτικά  κι άλλα σας βοθροκάναλα. Το κρίσιμο κι ελπιδοφόρο σφόδρα είναι ότι δίσκοι και τραγούδια δεν πνίγονται, δεν βουλιάζουν μέσα σε αυτά. Μας ταξιδεύουν και τα ταξιδεύουμε, μάλιστα σε κοινωνία έμπλεη βρωμερών, άκρως τοξικών λυμάτων.

Ο Γιώργος Μεράντζας δεν μας έδωσε μόνο πανέμορφο κοινωνικό δίσκο αλλά και κομμουνιστικό και δωρικό. Επιτομή της μέχρι τώρα πολύχρονης καρπερής πλην αθόρυβης πορείας του. Τίτλος της πολυσυλλεκτικής εργασίας «Κόσμε, πού να σε γυρίσω»…(κυκλοφορεί από το Όγδοο). Από την επαναστατική ποίηση του Κώστα Βάρναλη (για τον Μεγάλο Οκτώβρη) και του Φώτη Αγγουλέ (το φεγγάρι απαντοχή εξόριστων και κάθε αγωνιστή της προκοπής) μέχρι την σύγχρονη ρωμαλέα στιχουργία του Βαγγέλη Βελώνια και ένα του Δημήτρη Λέντζου.

Εξαίρετες μουσικές συνθέσεις από δυο ολάνθιστα μπουκέτα δημιουργών και παιχνιδιατόρων. Ποιον να εκθειάσεις, ποιον ν’ αφήσει λιγάκι παραπίσω! Από δυο άσματα οι: Τάσος Γκρους, Παντελής Θαλασσινός, Δημήτρης Σίντος, Ντάσο Κούρτι. Από ένα: Μανώλης Πάππος, Δημήτρης Μπάκουλης, Γιώργος Καζαντζή. Πλην των ανωτέρω συμμετέχουν στην μπάντα της εξαιρετικής δουλειάς: Δέσποινα Σπανού (βιολοντσέλο), Βασίλης Προδρόμου (κιθάρα, μπαγλαμά, τζουρά), Εύα Ατμαζίδου (κιθάρα), Διονύσης Θεοδώσης (κλαρίνο),  Νίκος Σαμαράς (τρομπέτα), Θάνος Τσελεμπής (κρουστά). Ένα τραγούδι του Ντάσο Κούρτι είναι από κοινού με τον Χακουράν Χαμπαλί. Συνεργάζεται και η παιδική χορωδία του Σπυρίδωνος Λάμπρου.

Θέλουμε εκ των προτέρων να ξεχωρίσουμε δυο τραγούδια, που πάρα πολύ μας «πείραξαν», που έλεγε ο μέγας Μάρκος. Το «Λάθος φυσικής» (Παντελής Θαλασσινός-Βαγγέλης Βελώνιας). Μελωδική χαριστική βολή στον φασισμό, που είναι μεγίστη ανωμαλία της Φύσης. Πόσο εύστοχα, λιτά, απλά, αισθητικά άρτια αλλά και κυνικά μπορείς να πεις, πρωτίστως να τραγουδήσεις τα πιο ενοχλητικά, τα πιο ταξικά, τα πιο πολιτικά, δίχως να πολιτικολογείς, χωρίς να είναι κομματική μπροσούρα. Να τα βλέπουνε, να τ΄ ακούνε αυτά διάφορα ατάλαντα πιθηκάκια, που βομβαρδίζουν τον (νεανικό) όχλο με κουβεντιαστά φληναφήματα, χιπ-χοπ και άλλες μαλακιές, που τις σερβίρουν για άσματα κοινωνικής διαμαρτυρίας με την βοήθεια και προβολή της άρχουσας τάξης, που τα θεωρεί δικαιολογημένα ανεκτά μοντέρνα αναρχοαυτόνομα άλλοθι. Απολαύστε το «Λάθος φυσικής», «στρατευμένο» τραγούδι, που είναι συνάμα αισθητικά αριστούργημα, με απλά, λαϊκά υλικά και μπόλικο μεράκι.

Το δεύτερο, που μας «πείραξε», είναι το επιμνημόσυνο άσμα για τον Θάνο Μικρούτσικο. Ο διαχειριστής της Ιστοσελίδας γνωρίζει τον  Μεράντζα από το 1975-1976, όχι τόσο από τα Φεστιβάλ Κ.Ν.Ε.-Οδηγητή, όσο κυρίως επειδή αμφότεροι αλλά κι άλλοι καλλιτέχνες (τίποτα τυχαίο στου τυχαίου την ροή) συμμετείχαν στην παρέα της Μεγάλης Μαίρης (Μαρία Δημητριάδη). Δεν είχαν μεταξύ τους συμπάθεια και εκτίμηση, απλώς συνυπήρχαν, όπως και αργότερα συνέβη σε παρασκευιάτικες συνάξεις διαγραμμένων του Κ.Κ.Ε. στα «Μπριζολάκια». Αυτονόητο ότι άλλο οι προσωπικές αντιπάθειες κι άλλο η αξία του έργου καθενός. Ο Γ. Μεράντζας διαθέτει χαρακτηριστική, ωραία, βαθιά φωνή. Συγκαταλέγεται  στους τραγουδιστές,  που σου αρέσουν πάρα πολύ ή καθόλου.

Ο διαχειριστής της Ιστοσελίδας και άλλοι καλλιτέχνες είχαμε την ευτυχία  και την πολύτιμη διδακτική εμπειρία (είμασταν τζόβενα τότε, πώς πέρασε η ζωή;) στην παρέα της Μαίρης να ζούμε εκτός των άλλων, στην αρχή από απόσταση, κατόπιν πιο στενά τον Θάνο Μικρούτσικο της πιο δημιουργικής και διαχρονικής του εποχής, των «Πολιτικών τραγουδιών», της «Καντάτας», του «Μπρεχτ», του «Σταυρού του Νότου». Από τότε μέχρι σήμερα ο Γιώργος Μεράντζας, όπως και ο Γιάννης Κούτρας, ο Κωστάκης Θωμαΐδης (και αυτός έβγαλε ένα υπέροχο τραγούδι, θα μιλήσουμε προσεχώς) και άλλοι έχουν τεράστια προσφορά στα μουσικά δρώμενα. Θυμηθήκαμε, νοσταλγήσαμε με το τραγούδι «Απ’ το Στρόμπολι» (Γιώργος Καζαντζής-Βαγγέλης Βελώνιας).   Όλοι, φυσικά, από τότε τραβήξαμε τον δρόμο και μιλάει πλέον γλαφυρά του καθενός το έργο. Ποιος ξέρει πώς θα ήταν χωρίς τις σημαδιακές εκείνες καλλιτεχνικές παρέες της δεκαετίας 1975-1985!

Ο Γιώργος Μεράντζας ακολούθησε μοναχική πορεία, μάλλον αποσύρθηκε και… Μάλλον τα λέει καλύτερα, λιτά και ειλικρινά ο ίδιος στην προλογική  εξομολόγηση στο ένθετο του δίσκου «Κόσμε, πού να σε γυρίσω». «Κι έτσι έφτασα ως εδώ. Μια πορεία μοναχική και κοινωνική ταυτόχρονα, συνήθως κόντρα στο ρεύμα αλλά γεμάτη εμπειρία, ωραία συναισθήματα, συγκινήσεις πολλές φορές απίστευτες, όνειρα, που καρποφορήσαν κι άλλα, που τα κουβαλάω στο δισάκι μου γιατί ξέρεις πως κάποια στιγμή θ’ αναστηθούν. Έμαθα ν’ αγαπάω τους ανθρώπους, τα λάθη τους, τις αμφισβητήσεις τους, όχι όμως την βεβαιότητα και την σιγουριά, που δεν οδηγούν πουθενά. Κι έτσι αγάπησα τον εαυτό μου».

Παλαιόθεν, επανειλημμένα τονίζεται η αυτονόητη παράμετρος της μεγάλης δυσκολίας των εκτός σειράς τραγουδιστών να λένε καλά, αξιόμαχα στον χρόνο άσματα. Κατά καιρούς συμβαίνει και με τις μοδάτες φίρμες αλλά αυτό είναι άλλου παππά ευαγγέλιο. Με απλά λόγια ο τραγουδιστής πρέπει να βρει κάθε φορά συνθέτη να τον εμπιστευτεί. Και σήμερα, που δεν υπάρχει πια δισκογραφία, βράσε όρυζα! Πολλοί ερμηνευτές κάνουν πολυσυλλεκτικούς δίσκους, μαζεύουν 10-15 άσματα διαφόρων συνθετών ή στιχουργών-με ποικίλους συνδυασμούς κάθε φορά-και τα παρουσιάζουν στην δισκογραφία και στο κοινό. Επί το πλείστον είναι αυτοχρηματοδοτούμενες εκδόσεις. Ο Γιώργος Μεράντζας αξιώθηκε σχεδόν απόλυτης επιλογής όμορφων τραγουδιών. Δεν είναι σύνηθες αυτό. Το πιο σημαντικό έγκειται στο ότι όλα ταιριάζουν με την φωνή του. Φαίνεται ότι έκανε μερακλίδικη δουλειά αυτή η παρέα. Θέλουμε να επισημάνουμε επιπροσθέτως ότι είναι αξιοπρεπής και συνάμα δημιουργικός δρόμος για τους σημαντικούς λαϊκούς τραγουδιστές, που   διάγουν στην δεύτερη και στην τρίτη εφηβεία, να βγάζουν κάπου-κάπου συλλογικούς δίσκους με όμορφα κατά τεκμήριο άσματα, αντί να χάνονται και ξεφτιλίζουν το παλιό τους μεγάλο έργο στα αδιέξοδα βάραθρα του «όλα τα σφάζω, όλα τα μαχαιρώνω», πάει να πει τα λένε όλα λαρυγγίζοντας αρκεί να είναι στο προσκήνιο της επικαιρότητας(;). Θυμηθείτε τί λέμε για τους δυο τρόπους, που τραγουδάνε οι παλιοί εν ζωή τραγουδιστές. Ο Μεράντζας είναι σ’ αυτούς, που δεν ξεφωνίζουν, προσαρμόζει τ’ άσματα στις κάθε φορά  φωνητικές δυνατότητες, ακολουθεί την φυσική ροή.

Όσο κι αν επιμένουμε ότι μόνα τους σύνθεση, λόγια, ερμηνεία, μουσικοί δεν λένε τίποτα, ότι μετρά η αντιθετική σύνθεση ή συνθετική αντίθεση του κάθε τραγουδιού και η ατμόσφαιρα κάθε φορά της παρέας, ας σταθούμε με αυτόν τον «περιορισμό» λίγο ακόμα στο «Κόσμε, πού να σε γυρίσω», για παράδειγμα στο άσμα, που περιέχει τον εν λόγω τίτλο. Είναι από τους στίχους, του Β. Βελώνια, που πολύ ζηλέψαμε:

«Κι όλο λέω να γκρεμίσω

και να χτίσω δώματα

αρχιτέκτονες ν’ αφήσω

μ’ ανοιχτά τα στόματα. 

Κι όλο λέω να μυρίσω

της αυγής τ’ αρώματα

κόσμε, πού να σε γυρίσω

που δεν έχεις γόνατα».

Αξίζει «πολλά λεφτά» η μουσική κι η ενορχήστρωση του «Λάθος φυσικής». Εκεί που λες ότι τα είπε όλα τόσο καλά και ριζοσπαστικά, σου φυλάει το καλό, απλό και αιρετικό, στο τέλος:

…«αυτός δεν έμαθε ποτέ να ξεδιψάει

απ’ την πηγή της Ιστορίας, που σε πάει

σ’ έν’ άλλο κόσμο, που ’ναι πάντα εφικτός

{σ’ έν’ άλλο κόσμο, που μεθάει με το φως}».

Αυτό το «εφικτός» είναι… όλα τα λεφτά. Υπάρχει παρεμπιπτόντως κι ένα ακόμα ωραίο «κουσούρι» της λαϊκής δισκογραφίας. Αφού το τραγούδι είναι έτοιμο, την ώρα της ηχογράφησης, της τελικής επεξεργασίας, αλλάζει ένας εκ των συντελεστών δυο λεξούλες, μια παραλλαγή και απογειώνεται έτι περαιτέρω. Ο τελευταίος στίχος δεν υπάρχει στο φυλλάδιο του δίσκου. Είπαμε, όμορφες… παραλείψεις! Τελευταίο παράδειγμα, η περίπτωση του Ντάσο Κούρτι, άλλος σημαντικός καλλιτεχνικός φίλος, τουλάχιστον από το 2004-2006 όταν έφτιαχναν με τον Ηλία Κατσούλη τον δίσκο τους «Έρημα χωριά». Μαγεία και συνάμα τραγωδία με αίσιο πέρας-θυμόμαστε-τις συγκλονιστικές αφηγήσεις  του Ντάσο για το πώς ήρθε στην Αθήνα. Αποτυπώθηκαν και στα «Έρημα χωριά». Στον δίσκο του Γ. Μεράντζα υπάρχει ο «Πρόσφυγας», ο Β. Βελώνιας γράφει και ο Ντάσο Κούρτι μελοποιεί αυτοβιογραφικά:

«Πάρε, μικρέ, το ακορντεόν

γι’ ακόμα ένα τραγούδι

ας τραγουδήσουμε λοιπόν

κι όταν εγώ θα είμαι απών

να το ’χεις γι’ αγγελούδι». 

Δεν τελειώσαμε ακόμα! Μαζί με την προτροπή: Απολαύστε οπωσδήποτε αυτόν τον ωραίο δίσκο, θέλουμε να κλείσουμε, όπως αρχίσαμε, αλλά με την γραφίδα του Βαγγέλη Βελώνια:

«Πατρίδα μου είναι ένα ανίκητο βλέμμα.

Ένα βλέμμα, που δεν θα αποκτήσετε ποτέ

και πάντα θα σας απειλεί!

Άθλιοι της εξουσίας! Παλιάτσοι του εφικτού!

Ιδιοκτήτες του πλούτου και του τίποτα»! 

Εντάξει, εντάξει, το πιάσαμε! Έχουμε μεγάλες αντιφάσεις οι ποιητές! Αλλά  μας τρέφουν και μας κινούν, όπως όλους… Κάποιων ταράττεται η ακοή -λέει ο Μέγας Αλεξανδρινός, αλλά ανοίγουμε νέο κεφάλαιο και δεν είναι στις προθέσεις μας.