Μια στάλα φως στο Αιγαίο

Μια στάλα φως στο Αιγαίο

Ευτυχώς συμβαίνουν διάφορα γεωπολιτικά γεγονότα, μην πω-προκλητικά μα αληθινά-καλά, που κάνουν οι «απέναντι» σαματά για δικούς τους λόγους και βγαίνουν από την κομματική και πατριδοκάπηλη ναφθαλίνη αγνοημένα νησάκια της Γκραικυλίας, όπως καλή ώρα το Καστελλόριζο, να θυμηθούν και στο Μεγάλο Αθηναϊκό Χωριό την ύπαρξή τους. Δεν είναι αιχμή και πρόκα στην όμορφη δισκογραφική εργασία (βιβλίο & cd) με τίτλο: «Καστελλόριζο. Μια στάλα φως μες στο Αιγαίο» και περιεχόμενο τραγούδια και  σκοποί του νησιού, που με ξένη κατοχή ήταν λαμπρό εμπορικό κέντρο με χιλιάδες κατοίκους, σφύζον λιμάνι, αμέτρητα καράβια, με υδατοδρόμιο και τακτική συγκοινωνία υδροπλάνων με την Ευρώπη, ενώ ως μέρος της Αποικίας πολύ  δύσκολα θα επιβιώσει για 2 μήνες δίχως την εμπορική επικοινωνία με το τουρκικό Κας.

 

Είναι η μαύρη αλήθεια της θρυλικής Μεγίστης. Έστω κι έτσι, όμως, έχουμε κέρασμα τον μουσικό θησαυρό του νησιού σε εκτελέσεις από ωραίες φωνές και επιμελημένη έκδοση του οργανισμού «Πολυηχίες», που ειδικεύεται στον τομέα της ελληνικής παραδοσιακής και Βυζαντινής Μουσικής. Σε αυτή συναντιούνται ερμηνευτές, που αποδίδουν το χρώμα των τραγουδιών του Καστελλόριζου, ο πρωτοψάλτης Γρηγόρης Νταραβάνογλου, οι εξαίρετες τραγουδίστριες Μαρίνα Μανωλάκου και Ζωή Μήλιου, ο δεξιοτέχνης του ταμπουρά  και του λαούτου Γιάννης Μεγαλούδης.

Γλέντι, Πάσχα 1933, στο βιολί ο Γ. Πασσάς

Ψυχή της έκδοσης, ο Καστελλοριζιός Γιώργος Καραβέλατζης, τραγουδά και παίζει με μεράκι. Μουσικοί και τραγουδιστές, Δωδεκανήσιοι μύστες του ύφους της περιοχής: Γιώργος Χατζηπέτρος (βιολί-σαντούρι), Σωτήρης Μαργώνης (βιολί) Νίκος Παραουλάκης (νέυ και κιθάρα), Βαγγέλης Καρίπης (κρουστά) Γιάννης Πλαγιαννάκος (κόντρα μπάσο), Σπύρος Παπανικόλας (κιθάρες) Μιχάλης Ασίκης (πλήκτρα) και Μανώλης Καρπάθιος (κανονάκι), που έχει την μουσική επιμέλεια του εν λόγω ενδιαφέροντος εγχειρήματος. Άσματα του γάμου, της αγάπης, του Ακριτικού έπους, παινέματα, παραλογές, κάλαντα, μοιρολόγια, διανθίζουν την έκδοση.

Σε αυτήν περιλαμβάνονται μουσικολογικά και λαογραφικά σχόλια, τα ποιητικά κείμενα των τραγουδιών, νότες σε παρασημαντική, φωτογραφίες και πολύτιμο αρχειακό υλικό, αναφορές σε πρόσωπα και γεγονότα. Η έκδοση, που πραγματοποιείται με την αρωγή της Εταιρίας Πολιτιστικού και Κοινωφελούς Έργου ΑΙΓΕΑΣ του Αθανασίου και της Μαρίνας Μαρτίνου, περιλαμβάνει αγγλική μετάφραση για Καστελλοριζιούς της Αυστραλίας που αποτελούν πολυπληθέστατη εστία άρρηκτα δεμένη με την μητρική γη.

 

Περασμένα μεγαλεία! Το λέει και ένα τραγούδι του δίσκου: “Άγιε μου Κωνσταντίνε μου, με το σταυρό στη μέση/ φέρε το Καστελλόριζο στην πρωτινήν του θέση”!

Συμπαθάτε με, αλλά όσο κι αν προσπάθησα δεν μπόρεσα να καταλάβω τί δουλειά έχει σε μια όμορφη επανεκτέλεση της συγκεκριμένης παράδοσης η ξεκάρφωτη προσθήκη  σύγχρονου τραγουδιού, που εκθειάζει με ανεπιτυχή τρόπο το νησί. Ούτε καν προφανείς εμπορικούς λόγους εξυπηρετεί! Ο κάθε εραστής της Μεγίστης και των ασμάτων της δεν περιμένει  τον Μ. Καρπάθιο (μουσική), τον Κ. Μπαλαχούτη (στίχοι) και τον Μ. Μητσιά (τραγούδι) για να τα απολαύσουν, ν’ αποκτήσουν την κατά τα άλλα ξεχωριστή εργασία. Είναι έξω από την φιλοσοφία μου το δεν έχω πάει σε ένα τόπο, δεν ξέρω κάτι αλλά το δοξάζω στιχουργικά εξ όσων εδώ κι εκεί διαβάζω. Έτσι, ίσως, εξηγείται η επωδός του εν λόγω  τραγουδιού: «Η ομορφιά δεν έχει όριο / αν δεν έχεις δει το Καστελλόριζο» και άλλες ανάπηρες ρίμες. Μουσικά είναι απόηχοι  από το «Συγνώμη Πόλη μου» και δη το «Χελιδόνι». Πάλι δυσαρεστώ καλούς φίλους αλλά φιλτάτη η σχετική αλήθεια και η αισθητική.

Συνοψίζοντας πρόκειται για μια δουλειά από αυτές, που ολοένα σπανίζουν, λείπουν όχι από την παράδοση! Αυτή δεν έχει καμιά ανάγκη, συνεχίζει να καρπίζει παρά και ενάντια στον μαζικό πιθηκισμό. Από το δικό μας λείπει βιωτικο ρεπερτόριο, που κακοφορμίζει συνεχώς δίχως χαρά και απαντοχή! Για τους ακόμα μερακλήδες: «Πολυηχίες»  Παπαδά 42, Τ.Κ. 115 25, Αθήνα, 6947-969279

 

Η μουσική παράδοση του νησιού

Του Γιώργου Καραβέλατζη

ΤΟ ΚΑΣΤΕΛΛΌΡΙΖΟ ως μέρος των Δωδεκανήσων, της Λυκίας και, κατ’ επέκταση, της Μ. Ασίας, βρισκόμενο στην διασταύρωση των θαλασσίων εμπορικών οδών της Α. Μεσογείου και στο σημείο συνάντησης τριών ηπείρων, είναι αναμενόμενο να έχει δεχθεί πολλές μουσικές επιρροές και επιδράσεις. Εκεί απαντώνται μελωδίες συντονισμένες στους μουσικούς δρόμους της ανατολικής και βυζαντινής μουσικής, που άλλοτε θυμίζουν τις δωρικές μελωδίες των Δωδεκανήσων, άλλοτε τα ακριτικά τραγούδια της Μικράς Ασίας, της Κύπρου και της Κρήτης, και άλλοτε παραπέμπουν σε μέλος πιο σύνθετο, που ακολουθεί δυσκολότερες ρυθμικές δομές, γεννημένο, καθώς φαίνεται, από συνθέτες με παιδεία και γνώση. Μελωδίες όμως, που έχει κάνει κτήμα του και έχει αφομοιώσει ο λαός στα μουσικά δρώμενα, όπως ακούμε π.χ. στο σκοπό «Πέτρος και Παύλος».

 Τα μουσικά όργανα που συναντιόνταν, πριν την επικράτηση του βιολιού, ήταν ταμπουράδες, λαούτα, λύρες. Δεν έχουμε πληροφορίες για πνευστά. Υπήρχε και μία λύρα μικρού μεγέθους. Στα ορεινά της Λυκίας διασώθηκε ένας τύπος τετράχορδης λύρας, που χρησιμοποιούσαν οι αυτόχθονες χριστιανικοί πληθυσμοί, οι οποίοι μετακινήθηκαν στα παράλια Λυβίσι, Μάκρη, Αντίφελλο, Μύρα, Φοίνικα, στο Καστελλόριζο. Ένα παρόμοιο όργανο διακρίνεται σε απεικονίσεις ορχήστρας σε βυζαντινές τοιχογραφίες.

Τα ακούσματα που θυμίζουν Καππαδοκία (Καραμανιά, όπως αναφέρεται στο τραγούδι «Της Σουριάς το κάστρο») δικαιολογούν την ύπαρξη τοξωτού εγχόρδου οργάνου τύπου κεμανέ. Μετά την επικράτηση του βιολιού και την επιρροή από μεγάλα αστικά κέντρα όπως η Σμύρνη, η Κωνσταντινούπολη, η Αλεξάνδρεια, ακόμη και η Αλεξανδρέττα και το Μπερούττι, οι λύρες εκτοπίστηκαν. Τα μουσικά όργανα τώρα είναι το βιολί, το σαντούρι, το λαούτο, το μαντολίνο, αλλά και το ούτι, ακόμη και το κλαρίνο. Τελευταίοι λαϊκοί οργανοπαίκτες που έχουμε γνωρίσει ήταν ο Σταμάτης Ροδίτης με κύριο όργανο το βιολί αλλά και το σαντούρι, (Σαρσέμης). Ο Γεώργιος Πασσάς (βιολί), ο Αποστόλης Πούλης (πατέρας του Λευτέρη Πούλη ή Σκάτζακα, από τα κορυφαία βιολιά της Ικαρίας) και ο Γιώργος Διαμαντής-Γάλλος (βιολί και μαντολίνο). Μερακλής βιολιστής ήταν και ο Γιώργος Ξενόπουλος, που έπαιζε τα καλοκαίρια, όταν ερχόταν στο νησί.