ΜΙΜΗΣ ΜΑΧΑΙΡΙΤΣΑΣ

ΜΙΜΗΣ ΜΑΧΑΙΡΙΤΣΑΣ

Υπάρχουν και δημοσιογραφικά όνειρα, που αργούν αλλά πραγματώνονται! Πάνω από εικοσαετία κυνηγούσα την ευκαιρία μα όλο το ανέβαλα. Φόρτος εργασίας. Ήταν, όμως, ομολογουμένως ξεχασμένη υπόθεση. Του χρόνου ήρθε το πλήρωμα να βιογραφήσουμε τον μεγάλο δημιουργό, που έφυγε πρόωρα-όταν συνήθως άλλοι ξεκινούν-και μένει στην αφάνεια, παρά το εξαιρετικό έργο, κυρίως στην «κλασική», «σοβαρή» μουσική αλλά και στο «ελαφρό» τραγούδι. Σήμερα και την άλλη Κυριακή οι σελίδες του «Τ» είναι αφιερωμένες στον συνθέτη, μαέστρο, σολίστα Δημήτρη Μαχαιρίτσα,  τον Μίμη, όπως έλεγαν συγγενείς, φίλοι, συνεργάτες. Δεν είναι μόνο στόχος να τον γνωρίσουν οι νέοι ή να θυμηθούν όσοι έζησαν τον μουσουργό. Ας γίνει το αφιέρωμα έναυσμα στους αρμόδιους μουσικούς και άλλους καλλιτεχνικούς φορείς της χώρας να εντοπιστεί το πλήρες έργο του, να αναδειχτεί, εκτελεστεί και να ηχογραφηθεί, «κτήμα εσαεί», προίκα του μελωδικού πολιτισμού.

Ελάχιστα τα στοιχεία. Μοναδική αναφορά στον Δ. Μαχαιρίτσα έκαναν στην Ε.ΡΑ. Βόλου,  Πέμπτη 19 Δεκεμβρίου 2019,  μισό αιώνα από την αποδημία του, η συνάδελφο Δέσποινα Τσούκα και ο Γιάννη Κατσινάρη με εξαιρετικό αρχείο για την Μαγνησία. Ακούστηκαν σπάνιες ηχογραφήσεις έργων του. Αφορμή να ξεκινήσω συστηματικά την έρευνα με πολύτιμη βοήθεια και του φίλου μαέστρου Γιώργου Διαμαντοπούλου. Ο Δημήτρης (Μίμης) Μαχαιρίτσας γεννήθηκε στον Βόλο το 1933, από μικρός δείχνει μεγάλο μουσικό ταλέντο. Επισήμως ξεκινά σπουδές 6 ετών στο Ελληνικό Ωδείο του Βόλου, πιάνο με την Κική  Κόντη, θεωρία με τους Μένιο Μουρτζόπουλο και Βασίλη Κόντη. Το 1955 δίνει εξετάσεις, παίρνει δίπλωμα σολίστ, άριστα παμψηφεί, χρηματικά έπαθλα εις μνήμη Λόττνερ και Πινδίου, καθώς και τιμητική διάκριση, που για πρώτη φορά απονέμει το Ωδείο Αθηνών από την ίδρυσή του. Γίνεται σολίστ της Συμφωνικής Ορχήστρας του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας (Ε.Ι.Ρ), η σημερινή Ε.Ρ.Τ. Πρώτη εμφάνιση με το κονσέρτο για πιάνο του Φραντς Λιστ υπό την διεύθυνση του Αντίοχου Ευαγγελάτου.

Κινηματογράφος «Αχίλλειον», συναυλία των μουσικών του Βόλου για την ενίσχυση του Μίμη Μαχαιρίτσα. Ο Τάσος Μητρογώγος με τον μικρό Λαυρέντη Μαχαιρίτσα.

Στο Α΄ Γυμνάσιο Βόλου, όπου φοιτά ο Μίμης ξεδιπλώνει την παράλληλη αγάπη για την «ελαφρά» μουσική. Είχε πάρει ήδη δεκαετής βάπτισμα πυρός στην συναυλία, που έδωσε με την αδελφή του Σεβαστή στην «Τιτάνια». Ο Μίμης έπαιζε πιάνο και χαβάγια, η Σεβαστή κιθάρα. Η Σεβαστή μεγαλύτερη 3 έτη, παντρεμένη στην Θεσσαλονίκη, χωρίς απογόνους.Με τον συμμαθητή Τάσο Μητρογώγο εμφανίζονται 1950-1951 τα σαββατοκύριακα στην αίθουσα χορού «Χατζηνικολάου», παίζει κιθάρα και χαβάγια, ερμηνεύουν τραγούδια της εποχής. Έχουν άδεια από τον Γυμνασιάρχη Π. Αλεξίου να παίζουν στο βολιώτικο κέντρο και ως… καλλιτέχνες να μην κουρεύονται «γουλί»! Παίζουν και στον τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό με τους Γιάννη Μαυραντώνη, Νίκο Τσαχτίρη, Κώστα Μάστορη και άλλους μουσικούς, που εναλλάσσονται. Μεταξύ των τραγουδιστών οι Σώτος Παναγόπουλος,  Τάκης Μουζάς, Τώνης Βαβάτσικος. Δυο χρόνια αργότερα επελέγησαν να λάβουν μέρος στις εκπομπές του ραδιοσταθμού της Θεσσαλονίκης, που πρώτη φορά εκπέμπει από τον χώρο της Διεθνούς Έκθεσης.

Σεβαστή και Μίμης Μαχαιρίτσας, 2 Αυγούστου 1948.

Το 1956 το καλλιτεχνικό γραφείο Κουράκου στέλνει τον Δημήτρη Μαχαιρίτσα στην Βουδαπέστη να λάβει μέρος σε διεθνή διαγωνισμό με έργα Φ. Λιστ. Παίρνει τιμητική διάκριση. Μάλλον υπήρχε προοπτική να συνεχίσει τις σπουδές και την καριέρα στην Ουγγαρία-και λόγω ότι ο πατέρας του ήταν εκτελεσμένος κομμουνιστής- μάλιστα ο ίδιος ο Μίμης φέρεται ότι το βλέπει θετικά. Μεσολαβούν τα δραματικά γεγονότα στην Ουγγαρία, τα σχέδια ναυαγούν, επιστρέφει στην Αθήνα.   Ο Μίμης συνεχίζει την καλλιτεχνική του πορεία, συνθέτει τα πρώτα συμφωνικά έργα εμπνευσμένα από την μυθολογία μας. Παίζει ως σολίστ του πιάνου με την Συμφωνική  Ορχήστρα του Ε.Ι.Ρ. συγχρόνως δίδει και ατομικά ρεσιτάλ, όπως στο «Κεντρικόν», «που απέσπασε τις πλέον κολακευτικές κριτικές»-σημειώνεται στο ραδιοπρόγραμμα του Ε.Ι.Ρ. (πρόγονος του περιοδικού «Ραδιοτηλεόραση»), Μάιος 1966, με αφορμή την παρουσίαση του συνθέτη Δημήτρη Μαχαιρίτσα από το Εθνικό Πρόγραμμα, Πέμπτη 5 Μαΐου 1966 στις 5.30 μ.μ.

Από το 1964 ο Μίμης Μαχαιρίτσας κάνει στροφή και στην «ελαφρά» μουσική, που παιδιόθεν αγαπούσε. Συνθέτει τραγούδια, που ερμηνεύουν γνωστοί τραγουδιστές. Από το 1965 διευθύνει την Ορχήστρα Ελαφράς Μουσικής του Ε.Ι.Ρ. Το 1967 είναι μεταξύ των ενορχηστρωτών του Φεστιβάλ Τραγουδιού της Θεσσαλονίκης, συμμετέχει με δυο τραγούδια. Για όλα αυτά τα σχετικά με το μουσικό έργο του, θα μιλήσουμε την άλλη Κυριακή. Το επόμενο έτος εμφανίζεται επιδείνωση της υγείας του, πρόβλημα στα νεφρά, γίνεται προσπάθεια εξεύρεσης μοσχεύματος, χωρίς επιτυχία.  Αρχές 1969 οι Κώστας Μάστορης, Τάκης Μουζάς, Νίκος Πολυκανδριώτης, Τάσος Μητρογώγος και άλλοι καλλιτέχνες διοργανώνουν στο «Αχίλλειον» συναυλία για την ενίσχυση του φίλου τους Μίμη. Ο ίδιος δεν μπόρεσε να παραστεί, έστειλε τον γιο του Λαυρέντη και διάβασε σύντομη ευχαριστήρια επιστολή του πατέρα του, που έγραφε μεταξύ άλλων: «Θαρρώ, πώς μου δώσατε νέα ζωή και πίστη για να ζήσω»! Έστω και έτσι, ήταν πρώτη  εμφάνιση του κατοπινού τροβαδούρου Λαυρέντη Μαχαιρίτσα.  Στις  8 Ιουλίου 1969 ο Δημήτρης Μαχαιρίτσας φεύγει μόλις 36 ετών.

Περπατώντας με τον γιο του Λαυρέντη.

Εργογραφία

(πρώτη καταγραφή)

Πρώτη και μοναδική απόπειρα καταγραφής της πολύπλευρης μουσικής εργασίας του Δημήτρη (Μίμη) Μαχαιρίτσα.   Τα πλείστα των έργων του, πλην λίγων, που είναι ηχογραφημένα στην Ε.Ρ.Τ., τα γνωρίζουμε μόνο ως τίτλους και δη επισφαλείς ως προς το είδος και το περιεχόμενο, αν πρόκειται για συμφωνική ή ελαφρά μουσική,  όσο κι αν οι όροι μικρή έχουν σημασία, είναι συμβάσεις να συνεννοούμαστε:

  • «Δήμητρα»
  • «Δωδεκάθεον»

(Δυο συμφωνικά ποιήματα εμπνευσμένα από την ελληνική μυθολογία)

  • «Σκηνές από τον Θεσσαλικό κάμπο»

(Λαϊκή πανηγυρική σουίτα)

  • «Συμπόσιο»

(Μελωδία για έγχορδα)

  • «Σονάτα εγχόρδων σε παλιό στιλ»
  • «Σονάτα για πιάνο»
  • «Σονάτα με στιλ 1 και 2»
  • «Βυζαντινή Φαντασία»
  • «Παραλλαγές»»
  • «Θέμα και παραλλαγές 1»
  • «Τρίπτυχο»
  • «Αναμνήσεις από την Άπω Ανατολή»
  • «Φινάλε»(;)
  • «Όπως σας αρέσει»
  • Εισαγωγή σε στιλ οπερέτας
  • «Συνεχής κίνηση»
  • «Ζίγκα»
  • «Μπουρέ»
Μετά το ρεσιτάλ, που έδωσαν στον κινηματογράφο «Τιτάνια», την δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων του 1943, η Σεβαστή και ο Μίμης βγάζουν την φωτογραφία στο φωτογραφείο του Στουρνάρα.

Η μικρή δισκογραφία, μόλις δυο δίσκοι, 45 στροφών, του Μίμη Μαχαιρίτσα. Ένας στην Polydor (1964) σε στίχους της Κικής Σεγδίτσα, με την Γιοβάννα:

  • «Πες μου αγάπη μου»
  • «Ζήλεψε το φεγγάρι απόψε»

Ο δεύτερος δίσκος είναι στην  Lyra σε στίχους της συζύγου του Φίλας Μαχαιρίτσα (1968), τραγουδά η Καίτη Χωματά:

  • «Το σγουρόμαλλο αγόρι»
  • «Τα περασμένα δειλινά»
Ο τάφος του συνθέτη στο παλιό νεκροταφείο της πόλης, Στην πλάκα σημειώνεται η επωδός  του τραγουδιού του «Κι αν έφυγες».

Με την Ορχήστρα Ελαφράς Μουσικής του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας (Ε.Ι.Ρ) είναι ηχογραφημένα έργα και τραγούδια του. Το ελάχιστο, που οφείλει η Ε.Ρ.Τ. είναι να τα εκδώσει Έχουμε καταγράψει τα εξής τραγούδια:

  • «Λόγια αγάπης»

(Το δημοφιλέστατο «Σγουρόμαλλο αγόρι» σε 4 ακόμα  εκδοχές με Κλειώ Δενάρδου,   Νάντια Κωνσταντοπούλου, Αλέκα Μαβίλη και μ’ έναν τραγουδιστή, που ψάχνουμε).

  • «Μέσα στο δάσος», στίχοι Μίκα Κοέρου, με την Γιοβάννα
  • «Ζήλεψε το φεγγάρι απόψε», με την Νινή Ζαχά
  • «Κρυφές ελπίδες», στίχοι Φίλας Μαχαιρίτσα, με τον Σάκη Παπανικολάου
  • «Κι αν έφυγες», στίχοι Μίκα Κοέρου, με τον Γιάννη Πετρόπουλο
  • «Τραγούδησε μαζί μου» (ορχηστρικό).

            

Στο φεστιβάλ Τραγουδιού Θεσσαλονίκης του 1967 ο Μίμης Μαχαιρίτσας συμμετείχε σαν ενορχηστρωτής και διευθυντής ορχήστρας στα τραγούδια:

  • «Οι πασχαλιές μαράθηκαν» των Δ. Καψύλη και Θ. Γρηγοριάδη με τις Ζωζώ Κυριαζοπούλου και Κρύσταλ.
  • «Πού πας», στίχοι, μουσική(;) Μίκα Κοέρου, με τους Δημήτρης Μπαξεβανάκης και Σάκη Παπανικολάου.
  • Ο Δ. Μαχαιρίτσας ενορχηστρώνει και το «Εκείνον», του Τάκη Μωράκη με την Νάντια Κωνσταντοπούλου.
Το μνημείο εκτελεσμένων στο Καζανάκι, 4 Απριλίου 1949. Ανάμεσά τους ο πατέρας του Μίμη Λαυρέντης και άλλοι Βολιώτες, επίσης η αδελφή του Νίκου Μπελογιάννη.

Μετά το 1960 ο  Δημήτρης Μαχαιρίτσας επιδίδεται με δεξιότητα και επιτυχία και στην σύνθεση-διασκευή δημοφιλών εκείνη την εποχή χορευτικών ρυθμών. Μην ξεχνάτε ότι παίζει ως πιανίστας και για το μεροκάματο σε διάφορα μαγαζιά. Από  αυτήν την θητεία είναι καταγεγραμμένα για ελαφρά ορχήστρα:

  • «Μπόσα νόβα»
  • «Χάλι γκάλι»
  • Σέικ 1, 2, 3

(Πρώτη δημοσίευση στην εφημερίδα ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ του Βόλου Κυριακή 7 και 14 Νοεμβρίου 2021)