Καρπάθιος-Μπαλαχούτης-Μητσιάς: ΣΥΓΓΝΩΜΗ ΠΟΛΗ ΜΟΥ

Καρπάθιος-Μπαλαχούτης-Μητσιάς: ΣΥΓΓΝΩΜΗ ΠΟΛΗ ΜΟΥ

art91a«Et preterea censeo» δεν θα ’μαι αντικειμενικός γιατί θα μιλήσω για καλούς φίλους και συνεργάτες! Ο Μανώλης Καρπάθιος συνέθεσε μετά από καιρό, ο Κώστας Μπαλαχούτης στιχούργησε και ο Μανώλης Μητσιάς τραγούδησε με άξιους συντελεστές (Γρηγόρης Νταραβάνογλου, Μαρίνα Μανωλάκου), ένα αληθινά πανέμορφο μελωδικό δίσκο: «Συγγνώμη Πόλη μου». Αφήγηση: Ιεροκλής Μιχαηλίδης (κυκλοφορεί από το Όγδοο). Πόσα χρόνια έχουμε ν’ ακούσουμε κύκλο τραγουδιών, που τον προηγούμενο αιώνα ήταν από τα στολίδια, τα τζοβαΐρια, του μουσικού λαϊκού πολιτισμού, πάντα στα χείλη του κόσμου; Κυκλοφόρησε σε δίσεκτο καιρό, αλλά το αξιόλογο έργο είναι για τα δύσκολα, κερδίζει την εύνοια του χρόνου, αρκεί να ξεχειλίζει μεράκι. Με τους σημερινούς τί γίνεται, που δεν παίρνουν χαμπάρι καθώς άμουσοι καλπάζουν στον ψηφιακό πίθηκο; Για αυτό είναι πιότερη ανάγκη να βγαίνουν τέτοιες ωραίες δουλειές, να ταξιδεύουν «όσους τραγουδούν και μιλούν σαν ανθρώπινα όντα»-για να θυμηθούμε τον μεγάλο ποιητή και βαθιά πονεμένο συντηρητικό αστό Γιώργο Σεφέρη.

art91bΗ Πόλη, η Σμύρνη, η Μεγάλη Καταστροφή, παραμένει σφραγίδα με καυτό σίδερο στο κορμί της συλλογικής μνήμης. Δυστυχώς στο πολιτικό, εν γένει κοινωνικό επίπεδο, άκρως λανθασμένα, στείρα εθνικιστικά, ελληναράδικα και κυρίως με ανιστόρητες απλουστεύσεις. Δεν μου κάνει καμιά εντύπωση! Κάθε αποικία-όπως και η άθλια Γκραικυλία-έχει τα βολικά της σύνδρομα, τα έωλα προσχήματα, που την τυφλώνουν μόνιμα στην ιστορική διαδρομή. Όπως γράφω (σε ακυκλοφόρητο ποίημα), Κάθε ραγιάς όχλος-λαός, που δεν έχει (δεν θέλει να ’χει) μέλλον, μάταια ξεγελά το μίζερο, εξαθλιωμένο παρόν ξεψειρίζοντας κομπλεξικά το ένδοξο παρελθόν, που εμπράκτως και ανοήτως προδίδει με την καθημερινή συμπεριφορά και τις επιλογές του.

Ευτυχής εξαίρεση η λαϊκή μας μουσική, η αληθινή αναπνοή του τόπου. Όσες φορές ασχολήθηκε τολμηρά με την Σμύρνη, την Πόλη, την Καταστροφή με όχημα την δικαιολογημένη ως ένα βαθμό νοσταλγία και την ανείπωτη πίκρα σχοινοβατώντας γενναία πάνω από την άβυσσο της προγονοπληξίας, φθάνει σε καταπληκτικό, κατά τεκμήριο διαχρονικό έργο, με προοδευτικά κοινωνικά μηνύματα. Ποιος ξεχνά την «Μικρά Ασία» του Α. art91cΚαλδάρα και του Πυθαγόρα; Εν μέσω της χουντικής εθνικιστικής μαστούρας το περίφημο:

«Τούρκος εγώ κι εσύ Ρωμιός
κι εγώ λαός και εσύ λαός
εσύ Χριστό κι εγώ Αλλάχ
όμως κι οι δυο μας αχ και βαχ!
Πιες λίγο απ’ το τάσι μου
αδέλφι και καρντάση μου»

Κάνοντας άλμα σχεδόν μισού αιώνα έχουμε μια ρωμαλέα συνέχεια, όσο κι αν ο πανδαμάτωρ χρόνος έχει βγάλει από καιρό την ετυμηγορία του για το προαναφερθέν έργο. Από την πρώτη στιγμή, που άκουσα τον δίσκο (cd) «Συγγνώμη Πόλη μου» έφερα με κινηματογραφική ταχύτητα στον νου ό,τι έχει γραφτεί για το μεγάλο ντέρτι, το βάσανο της συλλογικής μνήμης. Δεν ξέρω αν είναι πρόωρο, ούτε με νοιάζει! Αμέσως θεώρησα, τον κατέταξα στα αγαπημένα, σε αυτά, που θα απογραφούν από τον χρόνο. Μην βιαστείτε να πείτε, είναι θέμα, που τραβάει. Δεν υπάρχει καλλιτεχνικό έργο, που να μην τσιγκλά τον νου και την ψυχή το περιεχόμενο, η ιστορία του. Αλλού είναι το ζήτημα. Έχουμε όμορφα λαϊκά τραγούδια, στην μελωδία, τoν στίχο, την ερμηνεία, την ενορχήστρωση, τον χορό, τους εκτελεστές, την ατμόσφαιρα, την παρέα, που γλεντά καημούς, και προπαντός σύνθεση όλων αυτών σε αρμονικό σύνολο.

art91dΣτιχουργικά δένει εύστοχα με ωραίες εικόνες και απλά λόγια την παλιά επώδυνη νοσταλγία με το σύγχρονο, έντονο πλην δωρικό ερωτικό στοιχείο κι από εκεί επιχειρεί κοινωνικές αναζητήσεις και γενικεύσεις ξεφεύγοντας έτσι και από πιθανές, ας πούμε «πατριωτικές» κακοτοπιές. Το προσωπικό στοιχείο δίνει ασφαλή προσχήματα για πιο υποκειμενικές προσεγγίσεις. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι δεν διαταράσσεται η ισορροπία, δεν λείπουν οικουμενικές αναφορές στην πολυεθνική Κωνσταντινούπολη, στο σμίξιμο των λαών, Τούρκων και Ρωμιών κυρίως, στην κοινή πολιτιστική προίκα, το «αμάλγαμα» των μελωδιών, αρωμάτων και αισθημάτων, δεν εξοκείλει… ελληνοπρεπώς! Καναδυό επιμέρους παρατηρήσεις θα είχα στις αφηγήσεις, αλλά αφενός δεν αφορούν τα τραγούδια και αφετέρου, το είπαμε ήδη, είναι προσωπικό βίωμα του αφηγητή. Θεωρώ ώριμους τους στίχους του Κώστα Μπαλαχούτη. Απλά, γερά υλικά, αλά παλαιά. Για παράδειγμα στο «Χελιδόνι». Συμμερίζεται, φαντάζομαι, την άποψη μου ότι στο καλό έργο περνούν πιο εύπεπτα και κάποια περισσότερο εμπορικά στοιχεία και στιχάκια.

«Et preterea censeo» δεν θα ’μαι αντικειμενικός για τον Μανώλη και την Μαρίνα, που είναι καλλιτεχνικοί αυτουργοί των μοναδικών μελοποιημένων στίχων μου από τα «Βραδυνά Πάρεργα». Χωρίς ίχνος κολακείας, ο Μανώλης Καρπάθιος δεν είναι μόνο εξαιρετικός κανονίστας (φρονώ ένας από τους δυο, που διαθέτουμε, σε Βαλκανικό επίπεδο), δάσκαλος μουσικής, αλλά και χαρισματικός συνθέτης. Στις καλλιτεχνικές του φλέβες κυκλοφορεί με ορμή η μάνα του πολιτισμού Ανατολή αφομοιωμένη, πολύτροπα χωνεμένη. Πιστεύω, κουβαλά αλλά και ανθίζουν εύκολα μέσα του συνεχώς όμορφες μελωδίες, που «πρέπει» να τις βγάζει. Ποικιλία μελωδικών αναπτυγμάτων και πρωτότυπων μουσικών αναζητήσεων. Δεν το λέω τυχαία, ούτε θέλω να κάνω περιττές μουσικές αναλύσεις.

Απλώς ακούστε το «Συγγνώμη Πόλη μου» για να νοιώσετε πώς κελαρύζει σήμερα το πάμπλουτο μουσικό ποτάμι της Ανατολής, σε στείρες κι άνυδρες εποχές, αρκεί να υπάρχει ταλέντο. Ο Μανώλης διαθέτει άφθονο και οφείλει να δει πιο σοβαρά, μόνιμα και διαχρονικά αυτή την προίκα και να την δώσει στον κόσμο, να στραγγίσει και να την κάνει έργο. Να δραπετεύσει πλέον από συντηρητικές θεοκρατικές σκουριές. Δεν με νοιάζουν προσωπικές θέσεις, αυτές χάρισμά του, ουδένα αφορούν! Εννοώ την καλλιτεχνική απόδραση (που κακά τα ψέματα όλοι οι δημιουργοί έχουμε ανάγκη) στον προοδευτικό «αιθέρα»-για να κλέψω και τον Διονύσιο Σολωμό-τόσο στην σύνθεση όσο και στο κανονάκι. Το αναφέρω με αγάπη, να υπάρχει και καταγεγραμμένο, γιατί συχνά τα συζητάμε μεταξύ σοβαρού και αστείου, που λέγονται τα πιο σημαντικά κι επώδυνα πράγματα.

art91eΜανώλης Μητσιάς. Τί να πει κανείς για αυτό το πολύ μεγάλο κεφάλαιο του τραγουδιού! Έχω να τον δω από την δεκαετία του 1980, όταν βρεθήκαμε τυχαία στο στούντιο, όπου έγραφαν κοινοί φίλοι και σε δημοσιογραφικές συνεντεύξεις. Ιδανικός ερμηνευτής του δίσκου. Η διάρκεια στο χώρο της μουσικής, η σεμνότητα, το μεγάλο ταλέντο κυρίως στην έκφραση των εικόνων και των καταστάσεων, που κάθε άσμα «κρύβει», η ικανότητα να διαλέγει μεγάλα τραγούδια, αλλά και το να καθιερώνει με την παρουσία και την φωνή μουσικά κομμάτια, που ίσως αν τα έλεγε άλλος θα περνούσαν απαρατήρητα ή δεν θα έκαναν επιτυχία. Στον δίσκο «Συγνώμη Πόλη μου» λες και τα τραγούδια έγιναν εκ των προτέρων για αυτόν ή μήπως αυτός για τα τραγούδια;

Οι μεγάλοι παλιοί, όταν κάτι τους αρέσει, όταν την βρίσκουν, πολύ γρήγορα, αυτόματα, αστραπιαία το κάνουν δικό τους, λες και το περιμένουν. Θαρρείς τους το οφείλει ο χρόνος και αυτοί το χρωστάνε στον καιρό, στην μουσική και στον κόσμο. Πάλι δεν λιβανίζω. Θυμηθείτε οι πιο παλιοί αναγνώστες τί έγραφα παρουσιάζοντας τον δίσκο του Β. Κορακάκη «Λεβέντικες καρδιές» με τον Λάκη Χαλκιά. Οι μεγάλοι παλιοί, τρεις τέσσερις έχουν πια μείνει, μπορούν ακόμα να κάνουν την διαφορά στο τραγούδι, αρκεί ταλαντούχοι νέοι συνθέτες να τους εμπιστευτούν, να τους δίνουν αξιόμαχο καλλιτεχνικό έργο για να γεφυρώσουν το παλιό με το καινούριο, να βγουν μελωδικά διαμάντια. Αυτά λέγαμε τότε, με δυο λόγια. Ο δίσκος «Πόλη μου συγγνώμη» ακόμα ένα χαρακτηριστικό δείγμα.

Πολύ εύστοχη στον δίσκο η «επιστράτευση» ψάλτη και δη του Γρηγόρη Νταραβάνογλου, άλλος εξαιρετικός δάσκαλος Βυζαντινής μουσικής και πρωτοψάλτης του Οικουμενικού Πατριαρχείου, γέννημα θρέμμα της Πόλης. Το τραγούδι «Ένα φλουρί» με τον Γρηγόρη, τις χορωδίες Παπαχριστοδούλου και «Τέττιξ», τα βιολιά της «Ρωμάνα», που συνάδουν με άλλους μουσικούς, αυτό κι αν είναι ολοζώντανο ταξίδι στην Κωνσταντινούπολη, συνάμα μνήμες από Ρωμιούς συνθέτες, τερερίσματα ψαλτάδων, αραβοπερσικά μακάμια, κουρδίσματα ασίκηδων, γκαζέλ της ερήμου, «κλασική» οθωμανική μουσική, τούρκικες ορχήστρες Βοσπόρου, ταξίμια της Σμύρνης και του Ρεμπέτικου, μανέδες και μάνι… Εγώ το απήλαυσα ως αιώνια παρέλαση της Ανατολής, όσο κι αν υπάρχουν αυτά τα στοιχεία και σε άλλα άσματα του δίσκου! Ένα πανέμορφο ερωτικό τραγούδι ερμηνεύει η Μαρίνα Μανωλάκου, εξαιρετική τραγουδίστρια και μουσικός, που ακολουθεί μοναχικό δρόμο προσέχοντας τις επιλογές της και συχνά σε βάρος της δημοτικότητάς της, αρνούμενη να υπηρετήσει το φτηνό, εμπορικό σουξέ. Ό,τι έχει βγάλει έως τώρα η Μαρίνα είναι ένα κι ένα.

art91fΕίναι οι παρέες, παιδιά, που κάνουν μεγάλο μελωδικό πολιτισμό. Είμαι περήφανος και γεμάτος, που ζω τόσες δεκαετίες μαζί τους, που είμαι ένας στίχος στις παρέες, όπως άλλος είναι ταξίμι και πενιά, ο τρίτος είναι απλώς θαμώνας και όλοι μαζί χαροκόποι, γλεντάμε τους καημούς. Να το εξηγήσεις στην ψηφιακή πιθηκίσια εποχή του εξ αποστάσεως αυνανισμού, του φασισμού του «μένουμε σπίτι», του «σου τραγουδώ από το κρεβάτι»; Γιατί να εξηγήσεις; Άστους να κουρεύονται, τα πιθηκάκια… Εμείς όσο αναπνέουμε, θα γλεντάμε. Γιατί ο άνθρωπος είναι επαφή, παρέα, αγκαλιά, συνεύρεση και έρωτας…

Πάρτε τώρα, το «Συγνώμη Πόλη μου», που έχει τουλάχιστον επτά υπέροχα τραγούδια. Αφήνω τις ατελείωτες ώρες στο στούντιο και δημοσιεύω όλα τα ονόματα των μουσικών, σολίστες ένας κι ένας, που έβαλαν το πετραδάκι τους για να βγει αυτό το έργο, που εγώ το απολαμβάνω τρεις μήνες τώρα, σας το συστήνω να το αποκτήσετε και εύχομαι να μπει τέρμα στην ανο(η)σία της αγέλης, να παιχτεί σε συναυλίες, να γλεντήσει ο κόσμος με την αρχαία λυτρωτική έννοια του όρου….

Γιάννης Αβραμίδης (ούτι), Μιχάλης Ασίκης (πιάνο & πλήκτρα), Γιώργος Βασιλάκης (βιολί), Θανάσης Βασιλόπουλος (κλαρίνο), Βαγγέλης Καρίπης (κρουστά), Σωτήρης Μαργώνης (βιολί), Θεολόγος Μιχελής (βιολί), Παύλος Μπατσικούρας (βιολί), Τίνα Ντουφεξιάδου (βιολοντσέλο) Σπύρος Παπανικόλας (κιθάρες), Γιώργος Παππάς (ούτι & λαούτο) Νίκος Παραουλάκης (νέυ), Γιάννης Πλαγιαννάκος (κοντραμπάσο), Παναγιώτης Πλαστήρας (κλαρίνο) Ανδρέας Σιδεράκης (τύπμανα), Στρατής Ψαραδέλης (λύρα πολίτικη), Φαρί Καραντουμάν (βιολί), Ουμίτ Ουργκέν και Χακάν Μπιγκολού (ταμπουράς). Ενορχηστρώσεις: Μιχάλης Ασίκης, Σπύρος Παπανικόλας και φυσικά στο κανονάκι ο συνθέτης.