Tο χρονικό της πορείας του Κώστα Μουντάκη

Tο χρονικό της πορείας του Κώστα Μουντάκη

Εξαιρετική βιογραφία και συνάμα βιβλίο αναφοράς για την σχεδόν σύγχρονή μας αλλά-θα έλεγα-ξεχασμένη στις νεώτερες γενιές εποχή, με άξονες τόσο τον ξακουστό λυράρη και συνθέτη Κώστα Μουντάκη όσο και της λαϊκής κρητικής μουσικής, που αυτός επιζωής υπηρετεί δημιουργώντας μεγάλο έργο. Η πρωτοβουλία είναι από κατ’ εξοχήν αρμόδιο πρόσωπο,  όχι επειδή είναι γιος του, αλλά κυρίως γιατί και αυτός ζώντας τον διάσημο πατέρα του συνεχίζει με τον δικό του τρόπο την μελωδική σκυταλοδρομία. Ο τίτλος της εργασίας: «Το χρονικό της πορείας του Κώστα Μουντάκη» από τις εκδόσεις Μετρονόμος. Συγγραφέας ο Μάνος Μουντάκης, που γλαφυρά αφηγείται την διαδρομή του λυράρη, ο οποίος ανήκει στην χορεία των χαρισματικών, που καθορίσαν με τις δοξαριές τους την λαϊκή μας μούσα.

Με το πλούσιο φωτογραφικό υλικό και τα λοιπά ντοκουμέντα έχεις πιο απτά  το κλίμα και την ατμόσφαιρα της εποχής αναφοράς. Σκόπιμα αυτό υπογραμμίζεται γιατί πληθαίνουν οι βιογραφίες, που γράφονται στο πόδι και φιλοξενούν δηλώσεις κάθε πικραμένου, κάθε τυχαίου, που κάπου, κάποτε είδε τον Τάδε διάσημο και έχει λόγο για αυτόν και το έργο του. Σημεία των αγοραίων καιρών μας. Στο βιβλίο υπάρχει η πλήρης δισκογραφία του Κώστα Μουντάκη. Με μια κουβέντα πρόκειται για ένα πλήρες λεύκωμα γνωριμίας με τον βιογραφούμενο παιχνιδιάτορα. Για αυτό αξίζει να το έχει κανείς στην βιβλιοθήκη. Και για να θυμάται τα τραγούδια, που ευφραίνουν την ψυχή του.

Τί να πει κανείς για τον Κώστα Μουντάκη; «Μιλάνε» αυθεντικά τα έργα. Οι πλείστοι, με κάποια απόσταση από την κρητική μουσική έχουν οπωσδήποτε ακούσει και τραγουδήσει το περίφημο «Αρμενάκι Τσέγκα», πιο γνωστό ως «Στης Γραμβούσας τ’ ακρωτήρι», άσμα βιωματικό, κυκλοφορεί σε δισκάκι 45 στροφών το 1973 και παίζεται παντού μέχρι τις μέρες μας. Το βιβλίο του Μάνου Μουντάκη είναι και μεγάλο κίνητρο, πρόκληση ωραία να εντρυφήσει κανείς, ν’ απολαύσει συνολικά τον πληθωρικό μα τόσο ξεχωριστό Κώστα Μουντάκη, που γεννήθηκε 10 Φεβρουαρίου 1926, του Αγίου Χαραλάμπους, αλλά πήρε το όνομα σύμφωνα με το τάμα του πατέρα του, και έφυγε την Πέμπτη 31 Ιανουαρίου 1991. Συστήνοντας το εν λόγω βιβλίο, αντί για σχόλια περιττά και λιβάνια, παραθέτουμε τον πρόλογο του Γιώργου Σγουράκη, που δωρικά προσεγγίζει  την ουσία του καλλιτέχνη. Προηγουμένως καναδυό βιογραφικά για τον συγγραφέα και μια κουβέντα του ίδιου του Κώστα Μουντάκη, που δίνει το μέτρο της μελωδικής του προσφοράς.

«Κλείνω μισό αιώνα φέτος με το Κρητικό  δοξάρι στο χέρι μου και σαράντα χρονια δημιουργίας στην Κρητική μουσική, που θαρρώ έχει σημαδέψει τη ζωή μου. Όμως αισθάνομαι υπερήφανος, που διάλεξα να υπηρετήσω με πάθος τη μουσική του λαού, του λαού μας, και όχι την μουσική των λογίων και περισπούδαστων καλαμαράδων. Ευχαριστώ μέσα από τα βάθη της καρδιάς μου τον λαό της Κρήτης, που τόσα χρονια μου δίνει απλόχερα την αγάπη του»-σημειώνει ο  Κώστας Μουντάκης εκφράζοντας και το… μυστικό των  παλιών, μεγάλων παιχνιδιατόρων: Ολοκληρωτικό δόσιμο και πλήρη ταύτιση με τον λαό και τους καημούς του, ό,τι δηλαδή κατά τεκμήριο και μαζικά λείπει σήμερα.

Ο Μάνος Μουντάκης από την κούνια του μυήθηκε από τον πατέρα του στην παραδοσιακή μουσική της Κρήτης. Παράλληλα με τις σπουδές του στην τότε Ανώτατη Βιομηχανική Πειραιά διδάσκεται πιάνο και θεωρητικά στο Ωδείο της Αθήνας. Ως ερμηνευτής συνεργάζεται από το 1974 ως το 1988 με  τους διάσημους συνθέτες της εποχής μας και παράλληλα εργάζεται ως μουσικός παραγωγός στην Ε.Ρ.Τ.  Σε συνεργασία με τον Κώστα Μουντάκη παρουσιάζει την πρώτη δισκογραφική του δουλειά «Αναφορά στον Καζαντζάκη» (1974). Το 1996 δημιουργεί στο Ρέθυμνο το Ωδείο Κώστας Μουντάκης. Εργογραφία μουσική: «Ο γυρισμός του Ζορμπά» (1982), «Πατούχας» (1989),  «Έβγα ήλιε μου» (1996), «Ερωτόκριτος» (1999), «Οδύσσεια του Νίκου Καζαντζάκη» (2000), «Της νυχθιάς και της αρμύρας» (2017).

 

Κιβωτός εθνικής αυτογνωσίας

Δεν είναι απλό, ούτε εύκολο να µιλήσεις, να προσεγγίσεις, να αναλύσεις και να κρίνεις την πορεία και το έργο του φωτισμένου δημιουργού και δάσκαλου της κρητικής µουσικής Κώστα Μουντάκη. Πορεία και πνεύμα ζωής συνυφασμένα µε τον γενέθλιο τόπο, τις ιδιότυπες αρχές του, την αίσθηση, την αντίληψη, τον έρωτα, την ιστορία, την ελευθερία, τους αγώνες, τους ήρωες, τις αξίες και γενικά µε τον χαρακτήρα της γενναίας κρητικής ψυχής και συνείδησης. 

Από αριστερά: Στέλιος Φουσταλιέρης, Γιώργος Γκόγκας, Ρος Νταίηλι και πίσω ο Κώστας Μουντάκης (1982).

Αυθεντικός και γνήσιος εκφραστής, µε το από Θεού χάρισμα, αφομοίωσε τα στοιχεία της λαϊκής µας παράδοσης και προσδιόρισε µε το διαχρονικό δημιουργικό συνθετικό του έργο την ιδιαιτερότητα της κρητικής µουσικής. Τεκμηρίωσε, διαμόρφωσε, ανέπτυξε, επέκτεινε, προσέθεσε και ανέδειξε µουσικούς δρόμους µε ηχοχρώματα, που εν τέλει αποτελούν την πεμπτουσία και την ταυτότητα της µεγάλης κρητικής µουσικής µας παράδοσης. Δημιούργησε µε τη σφραγίδα της προσωπικής του αίσθησης, µε το στίχο-µαντινάδα και µε τη δεξιοτεχνία του στη λύρα συνθέσεις, µε εντελώς προσωπικούς περίτεχνους και χαρακτηριστικούς µελωδικούς αυτοσχεδιασμούς. Στην πράξη δημιούργησε µιαν ολόκληρη σχολή, αυτό που λέµε και ξεχωρίζουμε µοναδικά ως: «ύφος Μουντάκη». 

   Ολόκληρο τον «κρητικό κύκλο» ονειρεύτηκε να συνθέσει, να ερμηνεύσει, να καταγράψει, να διδάξει και να µεταλαµπαδεύσει στις επόμενες γενιές. Δισκογραφεί πρώτος και κυκλοφορεί στο βινύλιο «Ερωτόκριτο». Ασχολείται µε την Κρητική Αναγέννηση, µε τη «Βοσκοπούλα», κυκλοφορεί κύκλους µε ιστορικά και ηρωικά έργα, µε αφιερώματα σε πρόσωπα, που εξέφρασαν και σηματοδότησαν την Κρήτη και τους ανθρώπους της. Συνθέτει και ερμηνεύει µε τη µοναδική του αίσθηση, µε το ηχόχρωμα µιας φωνής, που συγκλονίζει τους πάντες στην πατρίδα και σε ολόκληρη την ομογένεια όπου γης. Ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την ομογένεια ο ρόλος του έγινε καθοριστικός. Υπήρξε ο συνεκτικός κρίκος µε την πατρίδα, µετέφερε στα δύσκολα χρόνια την ελπίδα σε όλη την οικουμένη, τραγούδησε, εμψύχωσε και δίδαξε αξίες, αρχές και διέδωσε παντού το καθοριστικό µήνυµα του Συγκρητισμού. 

Ένας ακόμα σταθμός είναι η στιγμή, που συνειδητοποιεί πως επιχειρούν µεθοδικά και συστηματικά να αλλοιώσουν τα κύρια χαρακτηριστικά της κρητικής µουσικής µε ξενόφερτα στοιχεία-ακούσµατα, µέσω ραδιοφωνίας και τηλεόρασης. Θεωρεί πως ο ρόλος του πλέον είναι να διδάξει εκατοντάδες νέους και νέες, να τους µυήσει στα µυστικά της λύρας. Δημιουργεί τις περίφημες «σχολές λύρας», σε κάθε νομό της µεγαλονήσου και στην «Παγκρήτιο» στην Αθήνα. Σταθμός στην ιστορική εξέλιξη και διάδοση της λύρας. Κάθε τόπος ή µικρό χωριό ή κάθε παρέα έχουν πλέον λυράρη και µαζί το δικαίωμα στη χαρά, στο γλέντι και στο τραγούδι. Είναι εντελώς προσωπικό του έργο, που εκφράζει τη συνέπεια, το ήθος, την ευθύνη και τη συνείδησή του. Ασφαλώς δίκαιος ο τίτλος, που τον συνοδεύει: Κώστας Μουντάκης, ο δάσκαλος.

 Η έκδοση αυτή µε κείμενα, φωτογραφίες ντοκουμέντα, µμαρτυρίες και αφηγήσεις από τις συζητήσεις χρόνων µε το γιο του Μάνο Μουντάκη, θεματοφύλακα και αυθεντικό εκφραστή του πολυσήμαντου έργου του, έρχεται να αποκαλύψει ιδέες, σκέψεις, απόψεις, οράματα, προβληματισμούς και προθέσεις του κορυφαίου δημιουργού. Λόγος, ποίηση, µαντινάδες, ηχοχρώματα, επιρροές, επικοινωνία, µουσικές συνθέσεις, προβληματισμοί, σημειώσεις, συζητήσεις έρχονται πλέον στο φως. Με τα δεδομένα αυτά προωθείται η επιστημονική έρευνα και µελέτη ενός έργου, που αποτελεί κιβωτό εθνικής αυτογνωσίας.

 

Γιώργος Σγουράκης

Πολιτικός Επιστήμων, παραγωγός-σκηνοθέτης, Πρόεδρος «Αρχείου Κρήτης»