Νεόθεν η πολύ στενή καλλιτεχνική σχέση με τον Νίκο Ξυδάκη από την «Εκδίκηση της γυφτιάς» (1978) και τα «Δήθεν» (1979) έως σήμερα. Το τελευταίο έχει μέγιστη αξία, πιστοποιεί εμπράκτως ότι τον θεωρούμε, είναι τελικά  από τους πιο σημαντικούς, ταλαντούχους συνθέτες μας εδώ και μισό αιώνα, με πρωτότυπο, εξαιρετικό έργο. Από τους εμπνευσμένους δουλευτές της μελωδικής προίκας και σκυταλοδρομίας στην ροή του άσωτου καιρού, που ψάχνουμε και αναρωτιόμαστε, πού διάολο πηγαίνει! «Άσωτος Καιρός», λοιπόν, του Νίκου Ξυδάκη με την μεστή ερμηνεία της Βερόνικας Δαβάκη. Στιχουργικά πολυσυλλεκτικός δίσκος (CD): Τέλλος Άγρας, Μαρίτα Αλημίση, Μάνος Ελευθερίου, Εμμανουήλ Ζάχος, Διονύσης Καψάλης, Κώστας Φασουλάς (κυκλοφορεί από το ΟΓΔΟΟ). Έχουμε χαρακτηριστικά όσο και προκλητικά καθυστερήσει να πούμε για το έργο, που κλείνει τριετία ύπαρξης. Ουδέν κακόν αμιγές καλού! Απολαμβάναμε όλο αυτό το διάστημα τα τραγούδια του, που συγχρόνως «έδιναν πρώτη απάντηση» στο ερώτημα της σχετικής διαχρονικότητας κάθε έργου τέχνης: Πόσο ζει και εμπνέει στον καιρό του;

Ο «Άσωτος Καιρός» χρυσή ευκαιρία («τράβα με και ας κλαίω»!) να βουτήξουμε για πολλοστή φορά στο έργο του Νίκου Ξυδάκη. Σημειωτέον, όλοι οι άμεσοι συνεργάτες της παρούσας Ιστοσελίδας  διανύουν ή κλείνουν και την 6η δεκαετία του βίου! Διόλου συμπτωματικό ότι συμπορευτήκαμε άπαντες με τον Νίκο  καλλιτεχνικά και δημοσιογραφικά. Τονίσαμε και άλλοτε ότι συχνά καταφεύγουμε, επιστρέφουμε σε έργα της εγχώριας και  παγκόσμιας προίκας, που κατά το μάλλον ή ήττον θεωρούνται εμβληματικά. Τ’ απολαμβάνουμε και μετράμε, την… εφήμερη διαχρονικότητά τους. Αληθινά, αυτή η περίεργη ομάδα του «Μούσα Πολύτροπος», που διαβάζετε τα πολλά τελευταία χρόνια, έχει πετάξει πλείστα όσα στην νιότη και στην ωριμότητα θεωρούσε θρυλικά κι ανυπέρβλητα. Το έργο του Ξυδάκη είναι από αυτά, που μας ενθουσιάζουν σαν να μην πέρασε μέρα πάνω τους, σαν παλιό καλό κρασί! Θυμηθήκαμε ότι δουλεύοντας τότε άλλοι στον Τύπο και άλλοι στο ραδιόφωνο, γράφαμε και λέγαμε ότι ο δίσκος «Κοντά στην δόξα μια στιγμή» (1987) είναι στους 12 πιο σημαντικούς, που κυκλοφόρησαν μετά το 1974. Κλείνει σε λίγο 40 χρόνια αλλά και με την χρονική απόσταση ακούγοντάς τον ούτε κόμμα αλλάζουμε από την παλιά μα τόσο νέα συλλογική μας προτίμηση.

Επιστρέφοντας στον «Άσωτο Καιρό» μιλάμε πρώτα για την ερμηνεύτρια του έργου. Ο λόγος, που «ρίξαμε» τον Ν. Ξυδάκη ήταν ότι δώσαμε προτεραιότητα στον δίσκο του Βαγγέλη Κορακάκη «Λαϊκή Απογευματινή», που κι εκεί τραγουδούσε η Βερόνικα Δαβάκη. Ούτε αυτό λέμε (γράφουμε) τυχαία. Κάνετε τον κόπο, αναζητήστε στο αρχείο της Ιστοσελίδας («Της τέχνης τα καμώματα») συνέντευξη της Βερόνικας Δαβάκη ακούγοντας και τους δυο δίσκους. Ίσως επαναλάβουμε αναγκαστικά κάποια θέματα… Η Βερόνικα Δαβάκη, από το νέο αίμα του ελληνικού τραγουδιού, είναι σήμερα, κατά την γνώμη μας, από τις ταλαντούχες ερμηνεύτριες. Διαλέγει τον δύσκολο δρόμο της θεατρικής απόδοσης και ερμηνείας του τραγουδιού. Άρα, μπορεί το ωδικό της εκκρεμές να πηγαίνει από το «δωρικό», το «ιωνικό», το «λυρικό», το «ρωμαλέο λαϊκό» μέχρι το «γλυκερό» και όλα αυτά μαζί και σε πλείστους συνδυασμούς. Σε εισαγωγικά οι άνω όροι γιατί συνιστούν μόνο συμβάσεις για να συνεννοούμαστε επαρκώς.

Θεωρούμε ότι κατά τεκμήριο και στην ως τώρα μελωδική της «μαγειρική» η Βερόνικα Δαβάκη έχει πετύχει τις σωστές δόσεις, τις αρμονικές αναλογίες. Διαθέτει εκφραστική δύναμη, θέλει να ερμηνεύει κάθε τραγούδι υπηρετώντας την ατμόσφαιρά του. Φυσικά η εύστοχη ερμηνεία, ιδίως για έργα διακεκριμένων συνθετών, «λαϊκών» και «λόγιων»,  έχει πρωτίστως να κάνει με τα θέλω και την καθοδήγηση του δημιουργού. Ανήκει και αυτό, παρεμπιπτόντως, στις ικανότητες του Νίκου Ξυδάκη. Πώς για παράδειγμα πάλαι ποτέ στα δικά του τραγούδια «έκοψε» με μαχαίρι το γλυκανάλατο τραγουδίστριας, όνομα και μη χωριό! Μένουμε λίγο ακόμα στην ατμόσφαιρα κάθε τραγουδιού και πώς την στολίζει, την εκφράζει κάθε ερμηνευτής, ανάλογα και με το δικό του ταλέντο.

Λόγου χάρη 4 (στα 8 συνολικά) εξαιρετικά άσματα από τον «Άσωτο Καιρό», δίνουν χαρακτηριστικές, πολύ όμορφες πλην διαφορετικές εικόνες  και χρήζουν ευαισθησίας και ερμηνείας ιδιαίτερης. «Ο νυχτοπάτης» (Ε. Ζάχου), μεστή, σαρκαστική απεικόνιση του χαροκόπου, «Σκοπός χαμένος» (Τέλλου Άγρα), μελαγχολική αναζήτηση ανεύρετου λυτρωτικού τραγουδιού, «Άσωτος Καιρός» (Δ. Καψάλη), εξαιρετικής λογοτεχνικής αξίας αναφορά του καίριου, υπαρξιακού ερωτήματος, «Θολό νερό» (Κώστα Φασουλά), με διαφορετικό τρόπο και άλλα κρίσιμα βιωματικά και όχι μόνο ερωτήματα. Η Βερόνικα Δαβάκη δίνει το κλίμα, κατά την γνώμη μας, ερμηνεύει στην κυριολεξία πολύ εύστοχα τα εν λόγω τραγούδια.  Σταματάμε εδώ με την ευχή να συνεχίσει να διαλέγει όμορφα άσματα, όπως μέχρι τώρα κάνει. Πλείονα περί Βερόνικας, στην συνέντευξη για την «Λαϊκή Απογευματινή».

Ο Νίκος Ξυδάκης, τώρα, που παραμένει από τους σύγχρονους συνθέτες εκ των μάλα αγαπημένων μας. Με μαστόρικο τρόπο, νομίζουμε, δουλεύει, εναλλάσσει, αναπτύσσει σε εξόχως αρμονικώς κράμα τα δυο ύφη των τραγουδιών, την Ανατολική, λαϊκή προίκα με δυτικά μελωδικά στοιχεία. Με μια έννοια και μουσικός Ιανός: Λαϊκές,  εμπνεύσεις («Εκδίκηση της γυφτιάς», «Δήθεν», «Κοντά στην δόξα μια στιγμή» κ.ά.) και χαμηλών τόνων μελωδίες («Ακρωτήριο Ταίναρον», «Τένεδος» κ.ά.), συνδυασμός του κοινού και δυνατού κοινωνικού με το χαμηλόφωνο και βαθειά προσωπικό. Στον «Άσωτο Καιρό» αξιοποιεί επιτυχώς αμφότερα αλλά κυριαρχεί εμφαντικά το πρώτο. Επιστρέφει στην λαϊκή προίκα. Αντλεί μελωδικά αρώματα από ρεμπέτικα της ανώνυμης δημιουργίας (για παράδειγμα στο προαναφερθέν «Ο νυχτοπάτης») και εύστοχα απογειώνεται στον δικό του κόσμο. Συνιστά έξοχο συστατικό του συνθέτη Νίκου Ξυδάκη η δυναμική αφομοίωση των ετερογενών στοιχείων, όλα αρμονικά χωνεμένα στο εκάστοτε καινούριο τραγούδι. Το κάνουν προφανώς και άλλοι συνθέτες,  αλλά τώρα εμείς για αυτόν μιλάμε (γράφουμε).

Διάχυτη και εδώ, όπως σε όλο του το έργο, η Αλεξανδρινή μελαγχολία, η νοσταλγία, η αισθητική ανάταση, η ρομαντική έξαρση αρμονικά δεμένα με τις εκάστοτε σύγχρονες αναζητήσεις και συναισθηματικές διεξόδους, μερικές φορές και επιμονή σε γόνιμα, άρα ωραία, αδιέξοδα. Δεν είναι και λίγο σήμερα να υπάρχουν συνθέτες, που δίνουν αυθεντικές εικόνες του χρονικού της ζωής μας. Πολλά μπορείς να σημειώσεις αλλά και τίποτα, μια και όσο σημαντικό είναι το έργο τέχνης, τόσο φυλακίζεται και ασφυκτιά σε λέξεις και περιγραφές. Εκείνο, που το κάνει σχετικά διαχρονικό είναι πόσο και για πόσο λειτουργεί στην ψυχή του ακροατή του. Ο «Άσωτος Καιρός» είναι, νομίζουμε, από τους εμβληματικούς σταθμούς της πλούσιας «Ξυδάκειας» μελωδικής περιπέτειας. Συνεχίζει να προικίζει αισθητικά την εγχώρια μουσική παράδοση σε πολύ δύσκολους, σε ηλίθιους καιρούς.

Εξακολουθούμε να χαιρόμαστε πολύ έντονα αλλά και να παρουσιάζουμε πεισματικά αυτές τις ξεχωριστές καταθέσεις ψυχής σαν απάντηση στην σκόπιμη γκρίνια για το αν υπάρχει η όχι αξιόμαχο ελληνικό τραγούδι. Όχι, δεν μιλάμε για τα μηδενικά και την σαβούρα, που αφειδώς προβάλλεται καθημερινά και με τον τόνο στα βοθροκάναλα της αποικίας Γκραικυλίας. Ουδόλως μας ενδιαφέρουν αυτά, έχουμε εξ αρχής χωρίσει τα τσανάκια μας. Επιμένουμε σε αυτό, για να αφαιρούμε τα προσχήματα από τους απαιτητικούς, «ψαγμένους» ακροατές, κυρίως του ρεμπέτικου και του λεγόμενου «λαϊκού» ή «έντεχνου», που μιζεριάζουν τάχα αναπολώντας το… ένδοξο παρελθόν, γιατί έχουν μυωπία να δούνε τις εκάστοτε γερές σύγχρονες γέφυρες με αυτό και τα έξοχα κάθε φορά δημιουργήματα με τα οποία συνεχίζεται και εξελίσσεται η σκυταλοδρομία των γενεών, του Πολιτισμού, του Τραγουδιού.

Σε όλους αυτούς λέμε: Μην αφήνετε τον … άσωτο καιρό να σας φεύγει με το ποστάλι! Ψάξτε γύρω και μέσα σας, θα βρείτε αυτό, που σας λυτρώνει και στις χρυσές του στιγμές σας απογειώνει! Μετρήστε μόνο πόσους πανέμορφους δίσκους (CD) έχουμε παρουσιάσει την τελευταία διετία από το αιρετικό μας μετερίζι, που τώρα διαβάζετε. Και μην ανησυχείτε βολικά και υποκριτικά! Το λαϊκό ελληνικό τραγούδι πολύτροπα όμορφο πάντα ανθοβολεί, είναι το μοναδικό στον βάρβαρο Δυτικό κόσμο εφήμερο και σχετικά διαχρονικό πολιτιστικό επίτευγμα, συνοδεύει, τρέφει δια βίου τις γενιές. Και να είστε σίγουροι, θα είναι από τα τελευταία, που θα σβήσουν, αν τελικά ο ψηφιακός πίθηκος εξαφανίσει τον άνθρωπο, αν ο πανάθλιος  Καπιταλισμός πάρει μαζί  στον τάφο του και τον Πολιτισμό. Σε αυτήν την χαζή περίπτωση το πολύτροπο λαϊκό μας τραγούδι θα είναι το έσχατο μοιρολόι αλλά συνάμα και ο ύμνος  στην χαρά για το κάθε φορά επερχόμενο καινούριο.

Μην ξεχάσουμε να μνημονεύσουμε τους εξαίρετους μουσικούς, που ομορφαίνουν με τα παιξίματα το έργο. Άλλο μεγάλο πλην αγνοημένο κεφάλαιο της εγχώριας προίκας μαζί με την ευφυέστατη ενορχήστρωση, που διέπει τις μελωδικές μας ανησυχίες. Μια σταλιά  αποικία και προτεκτοράτο, πειραματόζωο ξένων αφεντικών από την πολιτική, την οικονομία, μέχρι τον πολιτισμό και το ποδόσφαιρο, όχλος σε μόνιμο ταξικό κώμα και εκεί αυτοί! Να επιμένουν υπόγεια, ζωντανά, δυναμικά αποθέματα. Κυρίως ανεξάντλητα, ποτίζουν το δέντρο της Τέχνης, που εσαεί ανθοφορεί. Σκεφθείτε πόσοι εξαίρετοι σύγχρονοι παιχνιδιάτορες το φροντίζουν, μοναδικοί αξίας και ταλέντου μουσικοί, που μολονότι δύσκολα επιβιώνουν πια δουλεύοντας στην Μούσα, εκεί αυτοί! Επιμένουν στον δρόμο της δημιουργίας.

Προφανέστατα αυτό συμβαίνει και στον «Άσωτο Καιρό» καθώς σε όλα τα έργα του  Ξυδάκη: Δημήτρης Βαρελόπουλος (λαούτο, κιθάρα, μπαγλαμά, φωνητικά), Στέφανος Δορμπαράκης (κανονάκι), Αλέξανδρος Καψοκαβάδης (κλασική και πορτογαλική κιθάρα, γιουκαλίλι, μπάσο, λάφτα, τζουρά, μικρό ταμπουρά, φωνητικά),  Γιώργος Κοντογιάννης (κρητική λύρα, στάμνα, ρεκ, μπεντίρ, κουτάλια), Θεόδωρος Κουέλης (κοντραμπάσο, φωνητικά), Γιάννης Κυριμκυρίδης (πιάνο), Μανούσος Κλαπάκης (μπεντίρ, τουμπελέκι, ρεκ), Νεοκλής Νεοφυτίδης (πιάνο), Νίκος Παραουλάκης (νέι), Σταύρος Παργινός (τσέλο), Δημήτρης Σίντος (λαούτο, κοντραμπάσο), Νεκτάριος Σταματέλος (νέι), Δημήτρης Χουντής (σοπράνο σαξόφωνο).

Τελικά και αυτός ο δίσκος, όπως ευτυχώς και πολλοί άλλοι, λένε πανέμορφα και γλαφυρά ότι ο «Άσωτος Καιρός», που όλοι αναρωτιούνται πού τελικά πάει, είτε με το ποστάλι, είτε μ’ ένα καράβι με σβησμένη μηχανή δεν φεύγει και τόσο άσκοπα. Διαρκώς ομορφιές γεννάει…