Ο συνάδελφος δημοσιογράφος Κώστας Μαρδάς μας κερνά νέο, εξαιρετικής ομορφιάς, πολύτροπης αισθητικής και μεστό ουσίας ποιητικό έργο σε τραγική εποχή, που και η ποίηση χάνεται στους βάλτους της παράδοξης μπαρούφας: «Χώμα Ελευθερίας Μωβ», από τις εκδόσεις Νίκας. Έχει ολοκληρωμένο, δικό του, εξαιρετικά ενδιαφέροντα τρόπο ο Κώστας Μαρδά να εκπέμπει ωραία, δυνατά, καρπερά και κοφτερά μηνύματα. Από την πρώτη εμφάνιση στον ποιητικό ουρανό πέρασαν κιόλας 16 χρόνια («Αθήνα με Θολό Ποτάμι», εκδόσεις Άγκυρα), με δυο ενδιάμεσες συλλογές, Στο καινούριο και φυσικά πιο ώριμο πόνημα δίνει άρτια το μέτρο της δεμένης με τον άνθρωπο ποίησης. Στίχοι δουλεμένοι εξαντλητικά, σημασία στην λεπτομέρεια ώστε κάθε φορά να αναδύεται πλούσια, αδρή, σαφής εικόνα. Αν και η πρόσληψη της ποίησης είναι εν πολλοίς θέμα προσωπικό, θα λέγαμε ότι το έργο, εκτός από την αναφορά στο μωβ, γενικά δονείται από φιλοσοφικό σπαραγμό, λυρική απελπισία, κυνικό ρεαλισμό, που συχνά δίνει την σκυτάλη στον αισιόδοξο σαρκασμό. Φυσικά και δεν μπαίνουν σε λεκτικά κουτάκια τα συναισθήματα! Απλώς καταγράφουμε τί εμείς νοιώσαμε!
Γράφει ο ΗΛΙΑΣ ΒΟΛΙΟΤΗΣ – ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ
Συνομιλήσαμε, άλλωστε, με τον Κώστα Μαρδά και ακολουθεί η άκρως λακωνική του συνέντευξη. Πριν, όμως, θέλουμε να κάνουμε ορισμένες σύντομες αναφορές. Ιδιαίτερα τα μικρά, λιγόστιχα ποιήματα είναι μικρά ή μεγάλα (ο χρόνος θα το δείξει) έργα μεστής Τέχνης με σπάνιο ρυθμό και ευστοχία εμπείρου σκοπευτή. Αυτά τα σύντομα ποιήματα πολύ συχνά εκπυρσοκροτούν το απρόσμενο και αναπάντεχο, όχι το μισοάδειο των εφήμερων εντυπώσεων βαριάς και ασήκωτης κουλτούρας αλλά με λόγια απλά ένα ερωτηματικό κάθε φορά από την ζωή μας και το εν γένει κοινωνικό περιβάλλον, μια βαθειά σκέψη και έμπνευση από την ψυχή μας. Ορισμένα ίσως είναι ή μοιάζουν με παρακαταθήκη ή πνευματική διαθήκη. Μιλώντας για τον κοφτερό σαρκασμό του ποιητή έχει ενδιαφέρον να τον ψάξουν, να τον ανακαλύψουν και απολαύσουν οι αναγνώστες του Μαρδά, με την έννοια ότι παίζει ρόλο η εμπειρία και ευαισθησία καθενός στην προσέγγιση του σατιρικού και ειρωνικού αλλά η ποίηση είναι και παιχνίδι λέξεων, καταστάσεων, συναισθημάτων. Ο αυτοσαρκασμός του ποιητή είναι σε εξέχουσα θέση, απολαύστε Κώστα Μαρδά:
ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΑΜΑΧΗΤΙ
Ω, σας παρακαλώ θερμά
Συνάδελφοι
Μη γράψετε
«Έδωσε γενναία μάχη»…
Να γράψετε πως
Ουδεμία έδωσε μάχη
Πως παραδόθηκε δειλά
Όπως αρμόζει σε λιπόψυχους
Και σε ρεαλιστές!
***
Κάποια ποιήματα διαθέτουν πρωτότυπη συνθηματική δομή μα με προφανή αισθητική πληρότητα και νοηματικό βάθος, συχνά με ριζοσπαστική διάθεση, χωρίς σε άλλα να λείπει η διδακτική, παιδαγωγική διάσταση, πρωτίστως η ανάγκη, που νοιώθει ο ποιητής όχι να διδάξει από καθέδρας αλλά να σχολιάσει, να πει κάτι ουσιαστικό για την δεινά πάσχουσα κοινωνία. Αδύνατον να μην έχει ποιητικές γεωπολιτικές, διπλωματικές στρατιωτικές αναφορές ως εκ της πολύχρονης επαγγελματικής του ενασχόλησης με αυτά. Πικρές κρίσεις και για εθνικά γεγονότα και ήττες. Έχει σημασία να δει και να νοιώσει κανείς με τί όμορφο, σαρκαστικό, ουσιαστικό, κακό για την εξουσία, τρόπο το κάνει. Ίσως διαφωνούν κάποιοι ή να του χρεώνουν συντηρητικό πατριωτισμό, όμως έχουμε την γνώμη ότι επιθυμεί να χτυπήσει άμεσα τον εφησυχασμό του αναγνώστη, των αρμοδίων, των αναρμοδίων. Απολαύστε Κώστα Μαρδά:
ΜΕ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ
«Άνευ προειδοποιήσεως!
Υπούλως και ανάνδρως»!
Έλεγε ο εκφωνητής της Λευκωσίας
Για την εισβολή του Ιουλιανού εχθρού
Ε μα κι εσείς!
Χωρίς μια ενημέρωση!
Χωρίς ένα σημάδι!
Να ξέραμε να φεύγαμε
Πετώντας τις ασπίδες
***
Ιδιαίτερη, παλαιόθεν γνωστή αδυναμία, θαυμασμός για τον Αλέξανδρο Παναγούλη, συμπυκνώνει για τον Κώστα τον σύγχρονο ηρωισμό, θα λέγαμε σε σύγκριση με τον παρατεταμένο ταξικό ωχαδερφισμό του όχλου. Γενικά το «Χώμα Ελευθερίας Μωβ» περιέχει αναφορές και σε άλλα ιστορικά γεγονότα της αποικίας Γκραικυλίας. Ιδιόρρυθμος αιρετικός πατριωτισμός ανάμεικτος με οικουμενικές ανησυχίες; Κινείται ανάμεσα στην απογοήτευση και την αναίρεση της πατρίδας για το κατάντημά της και για αυτούς, που την έφεραν σε αυτήν την κατάσταση; Να μη ξεχάσουμε να μιλήσουμε για την γνώση, τον σεβασμό και την εμπειρία της γλώσσας του ποιητή, δίχως να λείπουν οι ποιητικοί γλωσσικοί αυτοσχεδιασμοί. Εύστοχα δουλεμένη γλώσσα. Δεν είναι αυτονόητο στους τωρινούς ποιητές, που πολλοί κανιβαλίζουν την γλώσσα αρκεί να σκαρώσουν ό,τι θεωρούν πρωτόφαντο, εντυπωσιακό, πλην ανάπηρο και αδιάφορο. Στον Κώστα Μαρδά ακόμα και οι σκόπιμα αρχαιοπρεπείς λέξεις και φράσεις είναι κατά τεκμήριο εύστοχα τοποθετημένες.
Πρωτοτυπία: Στο τέλος κάθε ποιήματος ή μάλλον στον πυθμένα της σελίδας του κάθε ποιήματος υπάρχει δίστιχο (δεκαπεντασύλλαβος), ανεξάρτητο, σαν σχόλιο των ως άνω αναφερθέντων… Τον ρωτήσαμε και απάντησε για αυτό. Θα την πούμε ή μάλλον θα γράψουμε την αμαρτία μας: Σε 4-5 περιπτώσεις το δεκαπεντασύλλαβο υποσέλιδο μας άρεσε πιότερο από το ως άνω ποίημα! Άλλο στοιχείο του ποιητή είναι ότι τρώγεται με τον «θεό». Ψάχνει τί, είναι θεομάχος, θεοσεβής; Δίνει λακωνική απάντηση και σε αυτό.
Εκείνο, που δεν μας άρεσε από το «Χώμα Ελευθερίας Μωβ» είναι ορισμένα επικαιρικά ποιήματα, όπου ο Κώστας Μαρδάς εκφράζει αδικαιολόγητη, κατά την γνώμη μας, άνευ ουσίας, κριτική ψύχωση για τον πάλαι ποτέ Σοσιαλισμό και επίμαχα πρόσωπά του. Ειλικρινά δεν μας νοιάζει τί γράφει για τον πράκτορα Νίκο Ζαχαριάδη, τον Λένιν, τα γκούλαγκ και λοιπά. Ή ακόμα για τον άλλο πράκτορα των Άγγλων τον Μαυροκορδάτο. Καθένας όπως το αντιλαμβάνεται και δεν χαλάμε καρδιές! Φρονούμε, όμως, ότι η επικαιρική μονομανία ουδέν προσφέρει, αντιμάχεται γενναία την σχετικά διαχρονική οντότητα της μεγάλης ποίησης. Είναι φύρα για τον ποιητή ο εναγκαλισμός με ιστορικά πρόσωπα, γιατί αναγκαστικά θα πάρει θέσεις, που ήδη δεινά αμφισβητούνται και μετά από 200 χρόνια ποιος ζει, ποιος πεθαίνει! Για να μη ξεχνιόμαστε, εμείς που το κάναμε σε καναδυό περιπτώσεις, δεν υμνήσαμε τον Στάλιν ή τον Μέγα Αλέξανδρο («Βραδυνά Πάρεργα»), δώσαμε κατά την γνώμη μας διαχρονική αναφορά για το ρόλο του χαρισματικού ηγέτη-δολοφόνου στην παγκόσμια Ιστορία.
Η λακωνική συνομιλία
Πριν δώσουμε τον λόγο στον Κώστα Μαρδά, ολίγα βιογραφικά στοιχεία. Γεννήθηκε το 1956 στη Χίο. Πτυχιούχος του Παντείου Πανεπιστημίου. Εργάσθηκε τριάντα πέντε χρόνια σε μεγάλα αθηναϊκά Μέσα Ενημέρωσης, στο κοινοβουλευτικό και πολιτικό ρεπορτάζ και στην τηλεόραση (Εφημερίδα Έθνος, περιοδικό Εικόνες, ΕΡΤ, MEGA, ΣΚΑΪ, τηλεόραση ALPHA, Αθηναϊκό Πρακτορείο, BLUE SKY, SBC και άλλα). Τιμήθηκε με το δημοσιογραφικό βραβείο Μπότση. Είναι μέλος της Εθνικής Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών, του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών και του Συνδέσμου Εφέδρων Αξιωματικών Αττικής. Τα άλλα έργα του: Η Ελλάδα στα δίχτυα των Βάσεων (Καστανιώτης, 1989), Πίσω από τον Ήλιο (Γνώση, 1994), Τα μεγάλα παιδιά της Βουλής (Στάχυ, 2000), Βάσεις, Αίμα και Πετρέλαιο(Λιβάνης, 2002), 17 +1 Ονόματα (Κάκτος, 2004), Προ-Ίμια Πολέμου (Ποντίκι, Α΄ έκδοση, 2005, και Ι. Σιδέρης, 2019), Αθήνα με Θολό Ποτάμι (Άγκυρα, 2009), Ξεκαρφώματα (Κλειδάριθμος, 2015), Γυμνή Θεολογία (Βακχικόν, 2016), Και τι είν ωρέ ο θάνατος μπρος στην ασυμμετρία; (Καμπύλη, 2021), 1821-2021, Χορεύοντας στον γκρεμό του δανεισμού(Καμπύλη, 2021).
– «Αθήνα με Θολό Ποτάμι» κύλησαν πολύ νερό, ζωή. Συνοπτικός ποιητικός απολογισμός καθίσταται αναγκαίος. Τελικά ήταν… θολό το ποτάμι;
«Μετά την πρώτη ποιητική μου συλλογή “Αθήνα με Θολό Ποτάμι”, (Θολό Ποτάμι λέγεται το χωριό μου στην Χίο ), που εξέδωσα το 2009 από τις εκδόσεις Άγκυρα – ύστερα από 30 χρόνια μελέτη και γραφή ποίησης, εν κρυπτώ – συνέχισα με τις συλλογές “Γυμνή Θεολογία” ((Βακχικόν 2016), “Και τί είν’ ωρέ ο θάνατος μπρος στην ασυμμετρία”; (Καμπύλη 2021) . Απαντώ λοιπόν: Ακόμη και αν το ποτάμι του κόσμου ήταν θολό, ευτυχώς που υπάρχει ο βιολογικός καθαρισμός της Ποίησης»!
– Γιατί «Χώμα Ελευθερίας Μωβ»; Χρώμα της απογοήτευσης, της θλίψης, του πένθους, του πάθους, της απελπισίας; Έχεις και στο προηγούμενο έργο «Κυριακές Μοβ». Μένει, διαρκεί, είναι βασική πηγή έμπνευσης ο φιλοσοφικός σπαραγμός;
«Στην αρχαιότητα το μωβ – πορφυρό ήταν χαρακτηριστικό αυτοκρατορικότητας. Στην χριστιανική χρωματολογία υποδείκνυε το πένθος. Στα σημερινά χρόνια διαμηνύει τον αγώνα για δικαιώματα. Προσωπικά, με συγκινεί ως φάσμα της μαχητικής χαρμολύπης στο ντάλα μεσημέρι».
– Επί το πλείστον μικρές ποιητικές συνθέσεις, λόγος Λακωνικός, συχνά κυνικός αλλά και σαρκαστικός. Ένα σχόλιο για αυτό σε σχέση και με τις τάσεις στην εγχώρια ποίηση.
«Πολλοί σημερινοί και πολλές σημερινές γράφουν με ένα βλοσυρό ύφος, που είναι να γελάς. Εγώ αποτολμώ την χαρά και την λύπη να την φτιάξω ποιητικό αγαλματίδιο αιφνιδιασμού».
– Συνιστά πρωτοτυπία ο παντελώς ανεξάρτητος δεκαπεντασύλλαβος στίχος (απαρτίζει δίστιχο) στο τέλος κάθε ποιήματος. Εύλογα ο αναγνώστης αναρωτιέται το Γιατί και το Πώς, την σχέση και σκοπιμότητα αυτού με το όλο εγχείρημα…
«Τα υποσέλιδα λειτουργούν άλλοτε ως προέκταση του άνω ποιήματος, άλλοτε ως αντιστροφή του και άλλοτε μένουν στον δικό τους κόσμο αναρχοαυτόνομα και χρησμικά».
– Ψάχνεις κάτι σε σχέση με τον θεό; Ποιον θεό, άραγε; Είσαι αιρετικός «θεοσεβής» ή «θεομάχος»;
«Ψάχνω τον θεό, αφού δεν με ψάχνει εκείνος»…
– Ποιητικός σχολιασμός ιστορικών πράξεων και προσωπικοτήτων. Παλαιόθεν γνωστός ο θαυμασμός προς τον Αλέξανδρο Παναγούλη. Επικαιρικό και διαχρονικό στην Ποίηση. Μπορεί να φθάνεις την σχετική διαχρονικότητα από το ιστορικό εφήμερο;
«Προσεγγίζω ιστορικά πρόσωπα που θαυμάζω συνειδητά, αλλά και πρόσωπα που θαυμάζουν οι άλλοι τυφλά. Και εγώ αποστρέφομαι. Πρόσωπα επικίνδυνα»!
– Αντικομμουνιστής δεν είσαι έως τώρα, το βεβαιώνω κατηγορηματικά. Τί πετριά έχεις φάει με πρόσωπα και γεγονότα του καταλυθέντος σοσιαλισμού; Ποια διαχρονικότητα δίνει ο σχολιασμός, η υπεράσπιση του αποτυχημένου πράκτορα Νίκου Ζαχαριάδη;
«Οι Πασοκοαντραφέντες διδαχθήκαμε από τον… Δαρείο μας, να είμαστε φιλοκομμουνιστές. Αλλά η ίδια η ζωή μετέτρεψε το όραμα σε εφιάλτη. Στο ποίημά μου για τον Νίκο Ζαχαριάδη με συν – κινεί η τραγικότητα της προσωπικότητάς του. Ένας απόλυτα δοσμένος, που έπεσε θύμα του οράματός της αταξικής κοινωνίας. Ντογρού προς τον ολοκληρωτισμό. Η ήττα του από τους εχθρούς του, αλλά και από τους συντρόφους του, τον οδήγησε να ζητήσει να έρθει στην Ελλάδα να δικασθεί από τους ταξικούς εχθρούς του, παρά να ζει στην παγωμένη εξορία των ομοϊδεατών του στο Σοργούτ. Αντιμετωπίζοντας την παγερή άρνηση των οραματικών συντρόφων του, κρεμάσθηκε! Και , μετά την πτώση του κομμουνισμού ήρθε η σορός του άλιωτη λόγω του παγωμένου τάφου, που άνοιξε πρόχειρα η KGB. Για να ταφεί ειρηνικά στο Α΄ Νεκροταφείο των νικητών από τους συντρόφους του. Που τον είχαν αποκηρύξει μετά το εμφύλιο ως χαφιέ των Άγγλων. Των Άγγλων! Πού όμως υπήρξαν αντιναζιστές απελευθερωτές. Μαζί με του σοβιετικούς. Οι οποίοι τον έσπρωχναν στο τέλος του. Ε, λοιπόν, αν αυτή η τρέλα αίματος – ηρωισμού και μίσους δεν είναι υπερρεαλισμός… Τότε τί ανα – θέμα είναι»;
– Το ίδιο ισχύει με άλλα πρόσωπα, παράδειγμα ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος πέρα από το ιστορικό ή ανιστόρητο της υπόθεσης, ποιος θα τον ξέρει μετά από 100 χρόνια; Να τη πάλι η σχετική διαχρονικότητα!
«Το ποίημά μου για τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο υμνεί έναν παρεξηγημένο από τον ελληνικό αριστεροδεξιό λαϊκισμό στην λογοτεχνία. Που εύκολα ρίχνει την ρετσινιά σε κάθε πρόσωπο, που θέλει μια θεσμική ευρωπαϊκή πορεία κόντρα στην ανατολική τριτοκοσμική δεσποτεία. Και το λέω εγώ, ο οποίος δεν πιστεύει στην Ενωμένη Ευρώπη. Ε, λοιπόν αυτός ο τύπος με την ρεντιγκότα, αντί να καθίσει στα μέγαρα της Βλαχίας του θείου Ηγεμόνα, να γράφει φλογερά αλλά εκ του μακρόθεν-όπως ο Κοραής στο Παρίσι και ο Σολωμός στη Ζάκυνθο -, ήρθε και έπιασε το κουμπούρι! Και έγινε, 35χρονος, ο πρώτος Πρωθυπουργός της επαναστατημένης Ελλάδας. Προωθώντας το πιο φιλελεύθερο Σύνταγμα της Ευρώπης. Ναι! Έχασε μάχες. Αλλά, μήπως και οι οπλαρχηγοί δεν έχασαν μάχες και μάχες; Ναι! Ήταν διχαστικός. Μήπως οι αγωνιστές δεν ήταν πρώτοι στο εμφύλιο αίμα; Ναι! Ήταν βρετανόφιλος. Μήπως και οι καπεταναίοι δεν ήταν ρωσόφιλοι, δεχόμενοι όμως τα δάνεια της ιμπεριαλιστικής Ιγγλετέρας, που εξασφάλισε ο δαιμόνιος Μαυροκορδάτος; Και σημειωτέον ότι δεν πλούτισε! Όπως πολλοί Κλέφτες και Αρματολοί μετά το τέλος του αγώνα. Ε, όλα αυτά τα αιματηρά και μαύρα με εμπνέουν ποιητικά μέσα στην λευκή γενναιότητα και των δύο αντιμαχομένων την οθωμανική τυραννία».
– Δεν είπες, όμως, για το επικαιρικό, το σχετικά εφήμερο και το διαχρονικό…
«Δεν φοβάμαι την κατηγορία της επικαιροποίησης. Γιατί τα ιστορικά πρόσωπα τα πλησιάζω με ποιητικά ποικίλματα. Με υπερχρονική διάσταση. Με μια αφαίρεση. Να είναι άξια απόλαυσης και σε 100 χρόνια. Δίνουμε ραντεβού, αγαπητέ Ηλία, και τα αξιολογούμε τότε»;
– Τί θα έλεγες κριτικά για την σύγχρονη ελληνική ποίηση; Πού βρίσκεται; Είναι κοντά στην κοινωνία και τον άνθρωπο ή χαζεύει στους λειμώνες του καινοφανούς, κενού νοήματος παράλογου και άλογου;
«Η σημερινή ποίηση κοιτάει το εαυτούλη της και γράφει αμέριμνη, ενώ 20.000 παιδιά στην Γάζα γίνονται κομματάκια»!
– Με την τεχνολογία τί κάνουν οι ποιητές;
«Τρέμουν την Τεχνητή Νοημοσύνη».
– Τα ποιητικά και άλλα σχέδιά σου…
«Ένας καλός θάνατος»!
*** *** ***
Αυτός είναι ο ποιητής Κώστας Μαρδάς. «Χώμα Ελευθερίας Μωβ». Έργο σημαντικό για την εποχή μας, υπερβαίνει σε αισθητική ποιότητα και ιδεολογική έμπνευση τον μέσο όρο ό,τι κυκλοφορεί της τελευταίες δεκαετίες και προβάλλεται σαν μοναδική και χωρίς προηγούμενο ποίηση ενώ είναι φανταχτερή σαπουνόφουσκα. Ο ποιητής Κώστας Μαρδάς αξίζει του ενδιαφέροντός μας και αξίζουμε της μέθεξής του. Τ’ άλλα είναι δουλειά του Χρόνου! Να μια τζούρα ακόμα, αυτήν την φορά… μελωδική:
ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΑΝΕΦΑΡΜΟΣΤΑ
Πιο ιερά
Πιο πάνσεπτα
Κι απ’ τα οστά προγόνων
Τα τρομερά τραγούδια τους!
Κι ας μη τα εφαρμόζουνε
Ούτε οι τραγουδιστές τους
***